مقدمه

دستگاه هاضمه با گرفتن غذا ، تخریب مکانیکی (تجزیه مواد) ، هضم و جذب و دفع موادی که هضم نشده‌اند انجام وظیفه می‌کند. مواد حاصل از هضم از طریق گردش خون و لنف به انساج بدن حمل می‌شوند. در نهایت این مواد به درون سلولها رفته و در فعالیت آنها شرکت می‌کنند. دستگاه هاضمه شامل اندامهای اصلی مانند: دهان ، مری ، معده روده‌های خورد وبزرگ  ، غدد ومقعد می‌باشند. دهان اندام ورودی لوله هضمی است.

انقباضات دیواره معده غذا را با آنزیمهای هاضمیو اسیدکلریک مخلوط می‌کند و آن را به توده نیمه مایعی تبدیل می‌کند این توده ابتدا به ناحیه ابتدایی روده کوچک یعنی دوازده انگشت وارد می‌شود که دارای آنزیمهای هضمی لوزوالمعده است. ماده حاصله در روده کوچک جذب شده در کبد ذخیره شده تغییر حاصل می‌کند و سپس به درون دستگاه گردش خون جریان می‌یابد. باقیمانده مواد وارد روده بزرگ شده، آب آنها گرفته می‌شود و به صورت مدفوع از مخرج دفع می‌گردد.

 

دهان

نقش دهان در هضم از یک سو تشخیص کیفیت غذا و از سوی دیگر هضم آن است دهان بوسیله نسج بشروی پهن  آستر شده است. آستر مخاط و پوشش روی هم رفته مخاط نامیده می‌شود. مخاط بر روی زیر مخاط قرار دارد. زیر مخاط دارای غدد بزاقی و بافت پیوندی مانند آستر است. در دهان زبان و دندانها وجود دارند.

غدد بزاقی

غدد بزاقی بر حسب نوع ترشح به سه دسته تقسیم می‌شوند. سروزی ، موکوسی و مختلط. غدد بزاقی در بناگوش سروزی ، در زیر الاشه - موکوسی ، در زیر زبان

زبان

زبان دارای دستجات ماهیچه مخطط است که توسط مخاط پوشیده شده است. 3/2 بخش جلوی زبان جسم زبان و 3/1 عقبی آن ریشه زبان خوانده می‌شود. سطح پوششی (فوقانی) زبان دارای برجستگیهای مختلف است در سطح پشتی زبان جوانه‌های ذایقوی نیز وجود دارند. در ساختار جوانه ذایقوی چهار نوع سلول وجود دارد. همه جوانه‌های ذایقوی احساس شیرینی ، شوری ، تلخی و ترشی را تشخیص نمی‌دهند بلکه جوانه هر ناحیه از زبان حس خاص را درک می‌کند.

دندان

ساختار نسجی دندانهای شیری (20 عدد) و دندانهای دایمی (32 عدد) مشابه است. هر دندان شامل تاج است که بیرون از بیره  قرار دارد و یک تا سه ریشه دارد که درون حفره دندانی الاشه  بالا یا الاشه  پایین جای می‌گیرد. سطح تاج دندان را ماده‌ای به نام مینا می‌پوشاند که سخت‌ترین ماده بدن است و بیش از 96 درصد آن را املاح آهکی و بقیه را یک پروتئین مخصوص تشکیل می‌دهد. در زیر مینا عاج دندان قرار دارد که در درون آن مغز قرار دارد که بافتهای زنده دندان در آنجا وجود دارند. سطح ریشه را ماده‌ای به نام ساروج می‌پوشاند. دندانهای انسان با نوع رژیم غذایی او متناسب شده‌اند.

حلق

حلق چهار راهی است که از جلو به دهان ، از بالا به حفرات بینی و از پایین به مری وحلق راه دارد و از این‌رو لقمه غذا یا تکه‌ای از آن می‌تواند به سه راه دیگر راه یابد. ولی هنگام بلع در اثر عمل دقیق واکنشهای خودکار عصبی به بخشهایی به نام زبان کوچک و اپی‌گلوت به ترتیب راه بینی و نای و همچنین زبان راه دهان را مسدود می‌کند و در نتیجه لقمه غذا فقط به درون مری راه می‌یابد. بلع بوسیله یک مرکز عصبی در بصل‌النخاع تنظیم می‌شود.

مری

مری لوله‌ای به طول 25 سانتیمتر است. پوشش مری انسان مطبق سنگفرشی است. آستر مخاط شامل بافت پیوندی غربالی ، لنفوسیت و تعداد کمی فولیکول لنفاوی است. زیر مخاط دارای غدد لوله‌ای مخطط ، 3/1 میانی آن دارای ماهیچه مخطط و صاف و 3/1 بخش پایینی آن دارای ماهیچه صاف است.

معده

معده هر دو عمل ذخیره و هضم غذا را انجام می‌دهد. سه نوع غده در معده یافت می‌شود. غدد طاق و تنه ، غدد کاردیا و غدد پیلور. غدد تنه دارای چهار نوع سلول‌اند که سلولهای اصلی آنزیم پپسینوژن ترشح می‌کنند و سلولهای حاشیه‌ای اسید کلریدریک ترشح می‌کنند و سلولهای موکوسی گردن موکوس ترشح می‌کنند. حرکات معده که در اثر انقباضات منظم و خودکار ماهیچه‌ای دیواره آن صورت می‌گیرد دو نتیجه دارد یکی مخلوط کردن غذا با شیره معده و دیگری حرکاتی که موجب تحویل غذا از معده به روده کوچک می‌شود.

روده کوچک

روده کوچک لوله‌ای است به طول چهار متر که بین معده و روده بزرگ قرار دارد. دارای سه بخش دوازدهه (اثناعشر)، ژژونوم (روده ته) و ایلئوم (روده دراز) است. چهار لایه اصلی در روده کوچک وجود دارد و مخاط مهمترین لایه آن است. دیواره روده باریک دارای چین خوردگیهای فراوانی است و هر یک از چین خوردگیها نیز به نوبه خود دارای برجستگیهای متعددی به نام پرزهای روده است.

دیواره این پرزها به صورت برجستگیهای انگشت مانند در سطح درونی روده دیده می‌شوند. نقش پرزها و چین خوردگیها افزایش سطح جذب است. روده کوچک چند عمل مهم دارد. هضم غذاها را کامل می‌کند، محصولات هضمی را برای ورود به خون و لنف جذب می‌کند. هورمونهایی به خون می‌ریزد که ترشحات لوزوالمعده ، صفرا و معده را تنظیم می‌کند. مقدار مایعات و املاحی را که از بدن دفع می‌شوند در کنترل دارد.
روده بزرگ

چینهای حلقوی و پرزه در روده بزرگ وجود ندارد کریپت وجود دارد و بسیار عمیق است. متوسط قطر آن حدود 6 سانتیمتر است اما در قسمتهای آخر باریکتر می‌شود طول آن 1.5 تا 1.8 متر است. 5 تا 8 سانتیمتر اول آن را روده کور می‌نامند. در روده بزرگ پرزه و غده‌های ترشح کننده آنزیم وجود ندارد اما ترشح مخاط در دیواره داخلی آن صورت می‌گیرد. آخرین بخش روده بزرگ راست روده نام دارد.

آپاندیس

زایده این انگشتی شکل و شبیه کولون (روده بزرگ) است. دارای فضای درونی کوچک و فولیکول لنفاوی فراوان در آستر مخاط و زیر مخاط است. و طول آن 8 تا 10 سانترمتر بوده و فاقد پرز است. آپاندیس ممکن است عفونی شود و آپاندیسیت ایجاد کند.

لوزوالمعده

لوزوالمعده نوعی غده هضمی است. جای آن در زیر و اندکی پشت معده است. سر پهن آن به طرف دوازدهه یااثناعشر و نوکش متوجه طحال است. لوزوالمعده دو کار مهم انجام می‌دهد. تهیه و آزاد کردن آنزیمهای هضمی و تهیه و آزاد کردن هورمونهایی که بر روی متابولیسم کربوهیدراتها اثر می‌گذارند. این دو عمل بوسیله دو ساختار نسجی مجزا در لوزوالمعده صورت می‌گیرد.

کبد

کبد بزرگترین غده بدن است وزن کبد 1.1 تا 1.6 کیلوگرم است. جای این عضو در بالا و طرف راست معده است و قسمتی از معده را هم می‌پوشاند. کبد دارای چهار قسمت یا لوب است. در زیر لوب بزرگ طرف راست ، کیسه صفرا که به شکل گلابی است قرار دارد.

کیسه صفرا

سلولهای کبدی مواد لازم برای ساخته شدن صفرا را از خون می‌گیرد سپس صفرای ساخته شده به کیسه صفرا می‌رود و در آنجا ذخیره می‌شود. همراه با ورود غذا به روده باریک کیسه صفرا منقبض شده و مقداری صفرا از مجرایی که در انتها با مجرای لوزوالمعده مشترک است وارد دوازدهه می‌شود. مهمترین عمل صفرا کمک به هضم چربیهاست. عمل دیگر صفرا خنثی کردن حالت اسیدی شیره معده است.

جذب غذا

کلیه مواد غذایی که در اثر هضم شیمیایی به مواد ساده و قابل جذب تبدیل شده‌اند همچنین ویتامینها ، آب و نمکها که برای جذب نیازی به هضم شیمیایی ندارند از دیواره روده باریک جذب می‌شوند. هر پرز شامل یک لایه از سلولهای پوششی است که غذا بوسیله آنها جذب می‌شود. بلافاصله در زیر آن شبکه غنی از مویرگهای خونی وجود دارد که قندها ، اسیدهای آمینه آب و نمکها وارد این شبکه می‌شوند.

این شبکه مویرگی پس از جمع آوری مواد غذایی به یک سیاهرگ کوچک پرزی منتهی می‌شود. سیاهرگ پرزی به سیاهرگهای بزرگتر پیوسته و سرانجام وارد سیاهرگ باب می‌شوند. این سیاهرگ ابتدا به کبد رفته و مواد غذایی در کبد ذخیره و پس بر حسب نیاز وارد خون می‌شوند. در واقع کبد به منزله یک انبار و تنظیم کننده و پخش کننده مواد غذایی جذب شده است.

سکوم و آپاندیس (Cecum and Appendix)

سکوم قسمت ابتدایی روده بزرگ است که زایده آپاندیس به قسمت بن بست آن متصل می‌شود. آپاندیس زایده انگشت مانندی است به طول 10 - 5 سانتیمتر و قطر متوسط 0.8 سانتیمتر که با افزایش سن ، قطر آن کاهش می‌یابد. دیواره آپاندیس مرکب از 4 لایه‌ای است که در سایر قسمتهای لوله هضم یافت می‌شود. مخاط آپاندیس شبیه روده بزرگ ، فاقد پرز و چین و حاوی غدد لوله‌ای مستقیم است. اپیتلیوم پوشاننده آن شامل سلولهای جذب کننده و جامی است.

آستر و زیر مخاط حاوی تعداد زیادی عقده‌های لنفاوی است که با افزایش سن از تعداد آنها کاسته می‌شود. در افراد سالخورده با ناپدید شدن بافت لنفاوی در آپاندیس ، مخاط و زیر مخاط فیبروزه می‌شوند. طبقه عضلانی در آپاندیس شبیه روده کوچک ، مرکب از عضلات حلقوی در داخل و عضلات طولی در خارج است که از خارج بوسیله بافت سروز پوشیده شده است. آپاندیس یک عضو لنفاوی است و مانند دیگر بافتهای لنفاوی می‌تواند ملتهب شده و تولید آپاندیسیت نماید.

کولون (Colon)

وظیفه اصلی کولون جذب آب و املاح است که در نتیجه آن مواد هضم نشده وارده از روده باریک به کولون ، از حالت مایع به حالت جامد در آمده و مدفوع (feces) نامیده می‌شود. با توجه به عملکرد روده بزرگ که در اصل هدایت مواد هضم نشده به خارج از بدن است، روده بزرگ فاقد چین و پرز است. کولون شامل قسمتهای زیر است.

کولون صعودی: این کولون دنباله روده کور است که در طرف راست شکم روی جدار خلفی آن تا زیر کبد بالا رفته و از آنجا با زاویه تقریبا قائمه به سمت چپ پیچ خورده، کولون عرضی را تشکیل می‌دهد.

کولون عرضی: زیر معده قرار دارد و کاملا از پرده صفاق پوشیده شده و متحرک است و به واسطه بند مخصوص خود که دو قشر پرده صفاق باشد، به سطح خلفی شکم متصل می‌شود. علاوه بر این ، این پرده ، کولون عرضی را به انحنای بزرگ معده ، مربوط می‌سازد.

کولون نزولی: کولون عرضی در زیر طحال با یک زاویه حاد به سمت پایین آمده و کولون نزولی را تشکیل می‌دهد.

کولون خاصره لگنی یا سیگموئید: دنباله کولون نزولی ، کولون خاصره لگنی است که در حفره خاصره سمت چپ قرار دارد، سپس داخل لگن کوچک شده و به روده مستقیم ، منتهی می‌شود. کولون خاصره لگنی از پرده صفاق کاملا پوشیده شده، دارای بند مخصوص و حرکات آزاد است. در این قسمت ، روده کلفت‌تر می‌شود، زیرا مدفوع در آن جمع می‌شود تا موقع تخلیه فرا رسد.

سلولهای موجود در لایه مخاطی کولون موکوس ترشح می‌کنند تا با لغزنده ساختن سطح مخاط به دفع مواد هضم نشده کمک کنند.

روده مستقیم

روده مستقیم دنباله کولون خاصره لگنی و قسمت انتهایی روده کلفت است. طول آن 12 تا 15 سانتیمتر می‌باشد. روده مستقیم که در حفره لگن قرار دارد، در مرد عقب مثانه و پروستات و در زن عقب رحم و مهبل بوده و فقط ثلث فوقانی آن از پرده صفاق پوشیده شده است. پرده صفاق در مردان بین روده مستقیم و سطح فوقانی مثانه ، بن بستی به نام بن بست دوگلاس ایجاد می‌کند. در زنان این بن بست بین روده مستقیم و رحم قرار دارد. بن بست دوگلاس ، پایین‌ترین نقطه فضای درونی شکم است. روده مستقیم در گودی استخوان خاجی قرار دارد و لذا قدری به عقب خمیده است.

مجرای مقعدی (Anal Canal)

قسمت تحتانی روده مستقیم به مجرای مقعدی ختم می‌شود. این مجرا لوله‌ای به طول 3 سانتیمتر است که تنگ و باریک می‌باشد. عضله تنگ کننده مقعد ، سوراخ مقعد را می‌بندد. زیر مخاط مجرای مقعدی سیاهرگهای بسیاری وجود دارد و فراخ نشدن این سیاهرگها موجب پیدایش بیماری بواسیر می‌شود.
ساختمان معده

از لحاظ آناتومی در معده 4 ناحیه قابل تشخیص می‌باشد. کاردیا (Cardia) در محل اتصال به مری ، فوندوس (fudus) یا طاق معده ، تنه معده (Body) و پیلور (Pylorus) یا باب‌المعده که در محل اتصال معده به دوازدهه قرار دارد. حجم معده در حدود 1.5 - 1 لیتر می‌باشد که در برخی افراد تا 4 لیتر هم افزایش می‌یابد. مخاط معده دارای چینهایی طولی است که صاف شدن این چینها به انبساط معده کمک می‌کند.

هنگامی که غذا بلعیده می‌شود، از راه مری داخل معده می‌شود و برای مدتی در آنجا باقی می‌ماند. غذا از زمانی که در معده است در معرض فعل و انفعالات فیزیکی و شیمیایی هضم کننده‌های معده از جمله حرکات معده و اسید و آنزیمها قرار می‌گیرد. هنگامی که محتویات معده به صورت یک مایع نسبتا غلیظ درآمد، غذا وارد دوازدهه می‌شود.

دیواره معده

مشخصات بافت شناسی لایه‌های چهارگانه دیواره معده به شرح زیر می‌باشد.

طبقه مخاطی

سلولهای پوششی مخاط معده از نوع منشوری ساده است که با فرو رفتن در عمق آستر ، چاله‌های معدی را بوجود می‌آورند. ترشحات غدد گاستریک به عمق این چاله‌ها تخلیه و سپس به سطح معده می‌رسد. سلولهای پوششی مخاط موکوس خنثی ترشح می‌کند. موکوس مترشحه بوسیله سلولهای پوششی لایه ضخیمی را در سطح سلولها تشکیل داده و آنها را از اثرات اسید معده محافظت می‌کند.

آستر مخاط

بافت همبند شلی است حاوی الیاف کلاژن و رتیکولر ، سلولهای لنفاوی و رشته‌های عضلانی صاف منشعب از عضلات مخاطی. غدد لوله‌ای ساده یا منشعب معدی نیز در آستر قرار دارند. عضلات مخاطی ، عمقیترین لایه مخاط می‌باشند که از عضلات صاف حلقوی در داخل و عضلات صاف طولی در خارج تشکیل شده‌اند.

طبقه زیر مخاط

در معده بافت همبند فیبر و الاستیکی است شبیه لایه زیر مخاط سایر نواحی لوله هضم که با پیشروی در زیر طبقه مخاطی باعث پیدایش چینهای طولی می‌شود.

طبقه عضلانی

در معده متفاوت از سایر قسمت های لوله هضم بوده و از سه لایه عضلانی به صورت مورب در داخل ، حلقوی در وسط و طولی در خارج تشکیل شده است. عضلات حلقوی در ناحیه پیلور ضخیم شده و اسفنکتر پیلوریک را بوجود می‌آورد. سطح خارجی معده توسط سروز یا به عبارت دیگر ، لایه احشایی صفاق پوشیده شده است.

غدد معدی

غدد معدی در نایحه کاردیا و پیلور از نوع موکوسی هستند که ترشحات خود را به عمق چاله‌ها می‌ریزند. علاوه بر سلولهای موکوسی ، تعدادی سلول متمایز نشده و سلولهای APUD ترشح کننده گاسترین نیز در دیواره این غدد دیده می‌شود. قسمت نزدیک به چاله را گردن غده ، انتهای نزدیک به عضلات مخاطی را قاعده و حد فاصل این دو ناحیه را تنه غده می‌نامند. سلولهای مختلفی که در قسمتهای سه‌گانه غدد معدی یافت می‌شوند، عمل ترشح مواد و آنزیمهای مختلف را برای هضم مواد غذایی را انجام می‌دهند.

انواع سلولهای موجود در غده‌های معده

سلولهای موکوس گردن

سلولهایی هستند با شکل نامنظم که در حد فاصل سلولهای جداری یا مرز نشین فشرده شده‌اند و با رنگ‌آمیزی به سختی از سلولهای اصلی قابل تشخیص هستند. موکوس مترشحه از این سلولها اسیدی است و از موکوس مترشحه از سلولهای سطحی که خنثی می‌باشد، متفاوت است.

سلولهای متمایز نشده

این سلولها به عنوان سلولهای ریشه‌ای در اثر تکثیر و تمایز همه سلولهای پوششی معده شامل سلولهای موکوسی ، جداری ، انترو اندوکرین و اصلی را جایگزین می‌کنند. فعالیت این سلولها در ضمن آسیبهای اپیتلیال افزایش یافته و به التیام سریع زخم کمک می‌کند. در شرایط عادی سلولهای پوششی معده هر 4 - 3 روز تجدید می‌گردند.

سلولهای اصلی

این سلولها در تنه و قاعده غدد یافت می‌شوند. این سلولها دارای سیتوپلاسم بازوفیل بوده و دارای شبکه آندوپلاسمی خشن هستند که مشخصه سلولهای پروتئین ساز است. این سلولها ، آنزیمهای پپسین (برای تجزیه پروتئینها)، لیپاز (برای تجزیه چربیها) و رنین (برای انعقاد شیر) را سنتز و ترشح می‌کنند.

سلولهای کناری یا مرز نشین

سلولهای اسیدوفیل هستند که در تمام قسمتهای غدد معدی یافت می‌شوند. این سلولها حاوی تعداد زیادی میتوکندری هستند. سطح سلولها دارای فرورفتگی عمیق و حاوی میکرویلیهای بلند هستند. سلولهای کناری مسئول ترشح اسید معده هستند. میزان ترشح اسید معده توسط اعصاب کولینرژیک ، هورمون گاسترین و هیستامین تحریک می‌گردد. این سلولها فاکتور داخلی معده را ترشح می‌کنند که باعث جذب ویتامین B12 می‌شود. در صورت عدم ترشح این فاکتور، جذب ویتامین B12 مختل شده و سنتز هموگلوبین صورت نمی‌گیرد و یک نوع کم خونی بوجود می‌آید.

سلولهای انترو اندوکرین

ترشحات این سلولها از سطح قاعده‌ای به رگهای خونی منتقل می‌شود. این سلولها در فوندوس معده ، سروتونین را برای تحریک عضلات جدار معده و روده و در پیلور ، گاسترین را برای تحریک ترشح سلولهای کناری ترشح می‌کنند.

روده کوچک

جدار روده از مخاط پوشیده شده و دارای چینهای حلقوی شکل است. تمامی سطح مخاط روده را برجستگیهای ریزی به ارتفاع یک میلیمتر مانند مخمل ، مفروش کرده است. بدین ترتیب جذب مواد غذایی از جدار روده چندین برابر می‌گردد. قشر عضلانی روده با حرکات دودی خود ، محتویات روده یعنی مواد نیمه هضم شده که از معده وارد روده شده‌اند را به جلو می‌راند. حرکات روده کوچک را بر روی شکم افراد لاغر می‌توان مشاهده کرد.25 - 20 سانتیمتری ابتدای روده را دوازدهه (duodenum) ، یک و نیم متر بعدی را ژژونوم (JeJnum) و 4 متر بقیه را ایلئوم (Ileum) گویند.

چین خوردگیها و برآمدگیهای روده کوچک

چینهای حلقوی (Plica Circulatores)

چینهای بلندی هستند که در اثر پیشروی بافت همبند (پیوندی) زیر مخاط به قسمت زیرین طبقه مخاطی حاصل شده و در هر سه قسمت روده مخصوصا ژژونوم ، دیده می‌شوند. وجود چینهای حلقوی باعث می‌شود که سطح مخاط روده به 3 برابر افزایش یابد و از نظر ماکروسکوپیک نیز چین‌دار دیده شوند. که علت نامگذاری این چینها به دریچه‌های کرکونیگ می‌باشد.

پرزها یا ویلیها (Villi)

برآمدگیهای انگشت مانند یا برگی شکل به ارتفاع 1.5 - 0.5 میلیمتر هستند که در اثر پیشروی بافت همبند آستر در زیر اپی‌تلیوم بوجود می‌آیند. سطح پرزها بوسیله اپی‌تلیوم پوشیده شده و بافت همبند محور هر پرز ، حاوی رگهای خونی ، رگهای لنفی و سلولهای عضلانی است. پرزها سطح مخاط روده را تا 10 برابر افزایش می‌دهند.

میکروویلی (Microvilli)

برآمدگیهای سطح راسی (Apical) سلولهای پوششی هستند که تعداد آنها در هر سلول به 3000 عدد نیز می‌رسد و به حاشیه مخطط (Striated border) نیز معروف‌اند. میکروویلیها، سطح مخاط روده را تا 30 برابر افزایش می‌دهند. به عبارت دیگر ، مجموعه چین خوردگیهای فوق سطح مخاط روده را تا 600 برابر افزایش می‌دهند.

کریپتها یا غدد لیبرکون

تورفتگیهای لوله شکل اپی‌تلیوم در بافت همبند آستر می‌باشند که تا عضلات مخاطی ادامه یافته و غدد روده‌ای به نام لیبرکون را بوجود می‌آورند. کریپتهای روده‌ای عامل دیگری برای افزایش سطح روده محسوب می‌گردد.

ساختمان کلی روده باریک

مخاط (Mucosa)

مخاط روده باریک دارای اختصاصاتی است که آن را از سایر قسمتهای لوله گوارش ، متمایز می‌سازد. اپی‌تلیوم مخاط از سلولهای مختلفی تشکیل شده است که عبارتند از:

سلولهای جذب کننده (Absortive Cells)

این سلولها که هم در سطح پرزها و هم در جدار کریپتها، دیده می‌شوند به انتروسیتها نیز معروف‌اند. سلولهای جذب کننده از نوع منشوری بلند و حاوی میکروویلی‌های متعدد هستند. غشاء پوشاننده میکروویلیها دارای روکشی گلیکو پروتئینی به نام گلیکو کالیکس است. این روکش نه تنها به عنوان یک لایه محافظ در مقابل آنزیمها، عمل می‌کند بلکه محلی برای اتصال برخی مواد قابل جذب نیز محسوب می‌شود. غشای میکروویلی‌ها همچنین حاوی آنزیمهای گوارشی برای هضم و آنزیمهایی برای فعال کردن پیش آنزیمها و پروتئینهای حامل برای جذب مواد هضم شده است.

از جمله آنزیمهای موجود در غشاء میکروویلی‌ها ، می‌توان به دی‌ساکاریدازها (مالتاز - لاکتاز - ساکاراز) برای تجزیه دی‌ساکاریدها ، آمینوپپتیدازها ، دی‌پپتیدازها برای تجزیه پلی‌پپتیدها و دی‌پپتیدها به اسیدهای آمینه را نام برد. غشای میکروویلی‌ها در دوازدهه ، حاوی آنزیمی به نام آنتروکیناز می‌باشد که تریپسینوژن غیر فعال مترشحه از پانکراس را به تریپسین فعال تبدیل می‌کنند. وجود مجموعه اتصالی (Junctional Complex) در قسمت راسی سطوج جانبی این سلولها ، مانع از این می‌شود که مواد از طریق فضای بین سلولی وارد بدن شوند.

سلولهای جامی (Goblet Cells)

سلولهایی هستند که هم در سطح پرز و هم در سطح کریپتها دیده می‌شوند و دارای هسته قاعده‌ای و سیتوپلاسم راسی پر از ماده موکوسی هستند که به عنوان یک تک غده سلولی عمل می‌کنند. محتویات موکوسی سلول با معرف PAS (مخصوص کربوهیدراتها) به رنگ قرمز دیده می‌شود و در رنگ آمیزی معمولی ضمن آماده سازی بافت در مورد آماده کننده حل شده و باعث می‌شود که سلول به صورت تو خالی و روشن شبیه جام دیده شود. این سلولها در دوازدهه کم و هر چه به انتهای روده نزدیک می‌شویم، تعداد آنها نیز افزایش می‌یابد. موکوس مترشحه به وسیله این سلولها ، گلیکوپروتئین اسیدی است که سطح سلولها را لغزنده ساخته و دارای نقش حفاظتی است.

سلولهای پانت (Paneth Cells)

سلولهای هرمی و بلند هستند که در قاعده غدد لیبرکون ژژونوم و ایلئوم و به ندرت آپاندیس دیده می‌شوند. سیتوپلاسم راسی آنها پر از گرانولهای ترشحی درشت و اسیدوفیل می‌باشد. این سلولها، پایدار بوده و به ندرت تجدید می‌شوند. چون غنی از آنزیم ضد باکتری لیزوزیم عقیده بر این است که در تنظیم باکتریهای ساکن روده (فلور طبیعی) ، دخالت دارند.

سلولهای انترواندوکراین

این سلولها اکثرا در نزدیکی قاعده غدد لیبرکون دیده می‌شوند. و تعداد آنها در دوازدهه بیشتر از ژژونوم و ایلئوم است. این سلولها در روده باریک ، هورمونها و پپتیدهای مختلفی را ترشح می‌کنند که شناخته شده‌ترین آنها عبارتند از: سکرتین و کوله سیتوکینین برای کنترل ترشحات پانکراس و صفرا ، سروتونین ، سوماتوستاتین ، شبع گلوکاگن برای افزایش انقباضات عضلات و نوروتانسین برای کاهش انقباضات عضلات.

سلولهای متمایز نشده

سلولهای متمایز نشده یا سلولهای ریشه‌ای در قاعده غدد قرار دارند و در اثر تقسیم وتمایز همه سلولهای اپی‌تلیال را جایگزین می‌کنند.

آستر مخاط روده

بافت همبند شل و پرسلولی است که حد فاصل کریپتها و پرزها را پر کرده است. دارای تعداد زیادی لنفوسیت ، پلاسماسل و ماکروفاژ است. پلاسماسلها با ترشح ایمونوگلوبین A در اعمال دفاعی شرکت دارند.

زیر مخاط روده

از بافت همبند نسبتا متراکمی ساخته شده که حاوی رگهای خونی و لنفی است. زیر مخاط در دوازدهه حاوی غدد موکوسی به غدد برونر شده است.

طبقه عضلانی

این طبقه شامل عضلات صاف حلقوی در داخل و عضلات طولی در خارج است. طبقه عضلانی از خارج بوسیله سروز پوشیده شده که عبارت از لایه احشایی پرده صفاقی است.

خصوصیات اختصاصی دوازدهه

صفراوی مترشحه توسط کبد و ترشحات خارجی غده پانکراس در محلی به نام آمپول واتر به دوازدهه تخلیه می‌شوند.

زیر مخاط آن حاوی غدد موکوسی برونر است که مجرای ترشحی آنها پس از عبور از عضلات مخاطی به عمق کریپتها باز می‌شود.

ترشحات غدد برونر ، قلیایی و حاوی بی‌کربنات فراوان است، این ترشحات با کاهش اسیدیته کیموس معده از آسیب مخاط روده جلوگیری کرده و محیط مناسبی برای فعالیت آنزیمهای پانکراس فراهم می‌سازد.

خصوصیات اختصاصی ژژونوم

ژژونوم قسمت اصلی جذب مواد در روده بوده که سطح جذبی آن با داشتن چینهای وسیع ، پرزهای فشرده بلند و انگشتی و کریپتهای عمیق افزایش یافته است. تعداد عقده‌ها یا ندولهای لنفاوی در ژژونوم ، نسبت به دوازدهه فراوان می‌باشد.

خصوصیات اختصاصی ایلئوم

مشخصه ایلئوم وجود ندولهای لنفاوی کاملا گسترده در آستر است که پلاکهای پی‌پر نام دارند. ایلئوم در محلی به نام سکوم به روده بزرگ ختم می‌شود. در محل باز شدن ایلئوم به سکوم ، دریچه‌های ایلئوسکال وجود دارد که مانع از بازگشت مواد هضم نشده به داخل ایلئوم می‌شود.

هضم و جذب مواد در روده

کربوهیدراتها

مواد نشاسته‌ای در دهان توسط پتیالین بزاق به دکسترین تبدیل می‌شوند که آن نیز در روده تحت تاثیر آمیلاز مترشحه از پانکراس به دی‌ساکاریدها ، تجزیه می‌شود. دی‌ساکاریدها توسط دی ساکاریدازهای میکرویلی‌ها به مونوساکاریدها تبدیل شده و پس از جذب وارد مویرگ خونی شده و از روده حمل می‌شوند.

پروتئینها

پروتئینها تحت تاثیر آنزیمهای پپسین معده و ترپیسین کیموترپیسین مترشحه از پانکراس به پلی‌پپتیدهای کوچک و دی‌پپتیدها تجزیه می‌شوند. محصولات فوق تحت تاثیر آمینوپپتیدازهای غشای میکروویلی‌ها به اسیدهای آمینه تبدیل شده و پس از جذب توسط پروتئینهای حامل به گردش خون وارد می‌شوند.

چربیها (Fats)

هضم چربیها بطور عمده در روده و تحت تاثیر آنزیم لیپاز مترشحه بوسیله سلولهای پانکراس صورت می‌گیرد. تری گلیسیریدها تحت تاثیر لیپاز به مونوساکاریدها و اسیدهای چرب آزاد تبدیل می‌شوند. این محصولات توسط املاح صفراوی امولسینه شده و به صورت ذرات فسیل به قطر 2 نانومتر در می‌آیند که از غشاء میکروویلی‌ها عبور کرده و وارد سلولهای جاذب می‌شوند، در آنجا به شبکه آندوپلاسمی صاف منتقل شده و توسط آنزیمها به تری گلیسریدها تبدیل می‌شوند. و پس از افزوده شدن پروتئینها به دستگاه گلژی رفته و در آنجا با افزوده شدن قندها ، به صورت شیلومیکرونها آنجا را ترک کرده و وارد گردش خون می‌شوند.

 

میکروبیولوژی مقدمه :ــ انسان ازقدیم الیام بامشکلات روزافزون امراض گوناگون به نوع واشکال مختلف گرفتاربود ، این انسان برای زنده گی بهتربه صدددریافت عوامل امراض که میتوانست هزاران انسان رادریک شبانه روزتلف نمایدبراید تاریخ پیکارومبارزه این انسانها به درستی معلوم نیست ولی گفته میتوانیم که بعدازکشف پدیده کاملأحیرت آورکه جهان راباعلم جدید[1] آشناکردیعنی مایکروسکوب است انسانها درطول عمرخویش بیماری های عامگیرراشناخته اند مانند:توبرکلوز،طاعون،دیفتری،فلج وغیره .که این بیماری ها میتوانست نثل بشرراتهدید کند. درقرنهای متوالی بشرهمیشه درجنگ وجدال درمقابل حیوانات بوده است واجسام حیه کوچکی که امروزانسانهاراتهدید میکند خودناظرآن هستیم که سبب بروزبیماری های متعدد میشود این اجسام حیه کوچک که بنام مایکروب یاد میشود عامل اساسی بیماری درحیوانات ونباتات وحتی انسان ها میگردد باکشف مایکروسکوب به وسیله لیون هوک به اثبات رسید که علت تمامی بیماریها ارتباط موجودات کوچکی زره بینی باحیوان وانسان است درین راستا علمای چون پاستور  فرانسیسکوریدی ،ویلیم هاروی ودیگران زحمات رامتقبل شده تاأمیدغالب شدن بالای این موجودات زره بینی رافراهم آورد ویکی ازدست آوردهای علمی قرن 19ـــ 20به شمارمیرود. درنتیجه این نوع تحقیقات علمی سطح مرگ ومیرپایین آمده وطول عمرمتوسط انسان بلندرفت ازخسارات وتلفات که متوجه انسان وحیوان بوده است کاهش وجلوگری شده است                     Microbiology مایکروبیولوژی ازدوکلمه یونانی گرفته شده که مایکروبه معنای کوچک ولوژی به معنای علم وبیان آمده است لذااین علم ازقوانین زنده گی وانکشاف اجسام واورگانزم های کوچک ذره بینی وتغیرات که توسط این موجودات درانسانها ،وحیوانات بمیان می آید بحث مینماید .گرچه امروزاز اثرپیشرفت علم تکنالوژی خصوصأدرعرصه بیولژی مالیکولی وکیمیایی حیاتی که به اوج شگوفانی خودرسیده است وکشف انتی بیوتیک ها این نظربرای انسان ها پیداشده است که میتوانیم مقابل این اجسام کوچک ذره بینی مقابله نمایم وازکثرت آن تاحدود جلوگیری نمایم. باوجودپیشرفت های علمی انسان عاجزاست امراض مانند سرطان راتحت کنترول درآورد .طوریکه اجسام خورد زره بینی مانند بکتریا ویروسهاپروتوزواها اجسام حیه دیگردشمن دیرینه وپایان ناپزیربرای انسانها وحیوانات ونباتات عالی میباشد که سبب بیماری های گوناگون میگردد وخطرناک. ولی این نقطه راباید متزکرشد که درمیان این موجودات کوچکی ذره بینی حیوانات موجودهستند که ازمفیدیت خاص برخوردارهستند که میتواند به شکل مستقیم وغیرمستقیم برای انسان وحیوانات ونباتات مفید واقع شوند.مثلأباکتریاها درتجزیه موادعضوی درتعین وتثبیت نایتروجن درخاک درصنعت دواسازی وپاکسازی محیط زیست رول مهم دارند لذاضرورت احساس می شود تادرباره مایکروبیولوژی محصلان عزیزمعلومات بدست بیاورند زیراآموزش علم مایکروبیولوژی درحل مشکلات بیولوژی مساعدت فوق العاده نموده بدین ملحوظ اجاسام حیه کوچک ازقبیل قارچها ،باکتری ها  ویروس ها خلی پراهمیت تلقی میشود . هدف ازمطالعه مایکروبیولوژی این است که مایکرواوگانزم ها ارتباط معین ومشخص به صحت وسلامت انسان ها ،حیوانات ونباتات دارد .حیوانات مبتلا به این امراض میتواند سطح حاصیل دهی کاهش یافته   وحتی سبب ازبین رفتن حیوانات ونباتات گردد درست فهمید. تاریخچه علم میکروبیولوژی از سال 1674 هنگامی که آنتوان لوون هوک ، با عدسی شیشه‌ای خود دنیایی از موجودات ریزه را در قطره آب برکه مشاهده کرد. در اواخر قرن 17 نظریه تولید خودبخودی مورد بحث قرار گرفت. در این زمان بسیاری از دانشمندان از جمله فرانسیکوردی ، فکر می‌کردند میکروارگانیسمها از مواد غیر زنده ایجاد شده‌اند. در سال 1766 اسپالانزانی نتیجه گرفت که میکروبها از هوا وارد محلولهای غذایی شده و آنها را فاسد می‌کنند. دو ابرمرد دنیای علم که به کنار گذاشتن نظریه خلق‌الساعه کمک شایانی کردند شیمیدان فرانسوی به نام پاستور و پزشک انگلیسی به نام تندال بود. در 100 سال گذشته میکروب شناسان موفق به دریافت چند جایزه نوبل شده‌اند مایکرواورگانزم هاوموقف آنها درطبعیت اززمان های بسیاردورالا تانیمه قرن19 علمابه این عقیده بودندکه تمام اجسام زنده یی روی زمین به دودسته تقسیم شده است یعنی عالم حیوانات وعالم نباتات میباشد تشکیل شده است. الف: عالم حیوانات ازنظرتغذیه خوراک گیر[2]هستند این به این معنی است که عالم مذکورغرض امرارحیات شان ازمواد عضوی تهیه شده استفاده میکنندوخودشان توان این راندارند که به منظوربقای حیات شان غذای راتهیه نمایند . وغذا راگرفته توسط سیستم های درونی هضم وپارچه نموده مصرف فعالیت های حیاتی مینمایند ب: عالم نباتات ازنظرتغذیه خوراک سازاند[3] به این معنی که نباتات میتواند غذای خودراخودشان ازموادساده محیطی درموجودیتی شعای آفتاب توسط عملیه ترکیب ضیایی[4] بسازند درین جامی بینیم که طرزتغذیه نباتات وحیوانات کاملاٌمتفاوط است درحالیکه هردوی شان بنام موجود زنده یادمیشود. بایدگفت که نباتات منحیث فابریکه غذاسازی برای تمام موجودات زنده میباشد که این موادغذای راازمودهای کیمیاوی محیطی مانند: کاربنco2 دای اوکساید وآبH2O وغیره مواد دیگرمحیطی به کمک نورآفتاب ترکیب میسازد.که هم برای مصرف حیاتی خودوهم برای دیگران ضروری میباشد.درضمن این موجودات میتواند اوکسجن موردنیازتمام حیوانات ونباتات راتهیه کند که قسمت بیشتری آن توسط نباتات اپتدایی سبز[5]تهیه می شود   پس ضرورت احساس میشود تاموجودات کوچک سبزویاغیرسبزکه برای انسان ها بعضأ مفید وبعضأغیرمفید است بشناسیم گرچه تااواخرقرن 19این پدیده ناشناخته بودولی باکشف مایکروسکوب به وسله انتانیوان لیون هوک تاجری هااندی 1632ــ1723 نه تنها اینکه کشف بلکه به تعدادزیادی ازمایکرواورگانزم ها کشف وشناخته شد که شامل :قارچ ها ،الجی ها ،فنجی ها ،باکتری ها ،ویروس ها وپروتزواها میباشد.  چون مایکرواورگانزم ها جسامت کوچک دارند بنأ درتقسیم بندی آنها ازنوع حرکت وطرزتغذیه شان استفاده میشودمثلأ:درحیوانات مهمترین خاصیت نوع حرکت شان است ولی درنباتات مهم ترین خاصیت آن ترکیب ضیایی است وهمچنان قدرت حرکت رامانند حیوانات ندارد .  درسال 1840 بیولوجستها تمام موجودات کوچک رابه دوبخش تقسیم نمودند یکی پروتزواهای که نسبتأ پهن وپیچیده است ودسته دوم عبارت ازبکتریاهای که کوچک وساختمان ساده دارندمیباشد. تقسیم بندی دیگری اجسام کوچک زره بینی انفوزوریا[6](نمرویان) به سه دسته تقسیم میگردند مانند:میتوزوایعنی حیوانات غیرفقاریه کوچک قراردارند . دسته دوم پروتزوا است یعنی حیوانات یک حجروی ودسته سوم بکتریاهامیباشند که موجودات کوچک زره بینی اپتدایی میباشد موجودات ذکرشده به اشکال گوناگون کیموتروف، فلاجیلاتا، فتوگراف به دست میاورند وفرضیه های وجود دارد که منشأ حیوانات ونباتات عالی ازهمین موجودات میباشد ازمطالعات فوق چنین برداشت می شود که موقف مایکرواورگانزم ها درطبعیت خلی بالابوده ومنحث منشأ موجودات عالی به شمارفته تأمین کننده %70درصداوکسجن طبعیت است... پروتستا :   اشکال تقسیم بندی مایکرواورگانزم ها طوری بودکه ازطرف علماسوءتفاهمات بین نباتات وحیوانات وجوداشت انها بعضی ازحیوانات راکه دارای نقطه سبزکه خواص کلوروفیل نباتات رادارد نیزدارامیباشد ولی دربعضی اوقات عین حیوان زمان که نوروجودنداشته باشد میتواند ازموادعضوی محیطی استفاده کندوبه زنده گی خودادامه بدهد بنأ ضرورت احساس شد  که تحت کدام شرایط این حیوانات مطالعه گردند درهمین سالهابود که عالم بنام هیکل درسال1866 سومین دسته ازحیوانات را پروتستا نام نهاد که درآن پروتوزوا ها،الجی ها ، فنجی و باکتریاها  شامل است . پروتستا شامل موجودات زره بینی فتوسنتک[7] وکیموسنتک[8] میباشد که بعضی شبه نباتات وبعضی شبه حیوانا ت میباشد وبعضی خواص مشترک حیوانی ونباتی دارند آن چه که پروتستاراازحیوانات دیگرجدامیکند همانا داشتن حجرات ولی درآنها تشکیل انساج وجودندارد که تشکیل انساج خواص مشخصه حیوانات ونباتات عالی میباشد . پروکاریوتا:prokaryota پروکاریوتا به موجودات زره بینی وکاملأاپتدایی گفته میشود که درآنها هسته حقیقی مشخص نشده وهمچنان فاقدواکیولها وکروموزم های حقیقی میباشند  این دسته ازحیوانات تنها میتوانند یک حجروی باشند وافرادآنرامیتوان به بکتریا ، الجی هاسبزآبی،فنجی ها وویروس ها ارتباط داد .  این نوع ازموجودات بعدازسال 1950 باپیشرفت علم تکنالوژی واختراع مایکروسکوب الکترونی بادقت تمام ترمطالعه شد ومشخصات آن بهترتعین گردید . حجرات prokarutaرابه کلاس های متعدد تقسیم نموده اند که درمبحث آینده ازآن تذکربه عمل خواهد آمد . ایوکاریوتا   euyokaryota ایوکاریوتا به آن دسته ازحیوانات گفته می شود که دارای هسته حقیقی مشخص ودیگرضمایم سایتوپلازمی مانند : دیوارهسته وی ،کروموزوم های حقیقی واکیولها وغیره ضمایم دیگرمیباشد که ازحیوانات اپتدایی شروع الی حیوانات عالی می انجامد دراثرتحقیقات ونتجه گری که انجام کرفته شده است پروکاریوتا وایوکاریوتا مشابهات واختلافات دارند مثلأ بسیاری ازبکتریاها photosinticهستند درحالی که ایوکاریوتانیزاین نوع تغذیه رادارند پروکایوتا درعملیه فتوسنتزمیتوانند گازاوکسجن راآزادنمایند این نوع اجسام حیه را photosinticbicteria  می نامند ازنوع cyanobicteria می باشد ونوع یگرbacteria وجوددارد که محصول تنفس آن اوکسجن نیست که به نام bacterio phel مسمی است وبرسی های اخرنشان داده است که اجداد موجودات زنده protokaryora  بوده است . بعضی ازفرق هایکه حجرات پروکاریوتا با ایوکاریوتا دارد میتوان به طورخلاصه بیان نمود : دارابودن غشای هستوی درایوکاریوتا وجدابودن نیکلوپروتین دریک محدوده غشایی ولی این صفات درپروکاریوتادیده نمیشود. تفاوت دیگراین خواهد بودکه درحجرات ایوکاریوتا نکلوپروتین ها دارای کروموزم که جایگاه جن می باشد درداخل هسته انکشاف می نماید .تکثردرپروکاریوتا درفاصله میان mitosise و[9]syngamlyw صورت می گرد یعنی به شکل A mitosis  می باشد . سلول های ایوکاریوتا نسبت به پروکاریوتا بزرگتربوده وصفات جینیتکی شان R.N.A  و  D.N.A مشخص است درحقیقت تمام موجودات کی دارای هسته مشخص است ازاپتدایی ترین سلول تا بزرگترین سلول که تخم مرغ است میتواند شامل ایوکاریوتیک باشد .چون موضوع درس موجودات کوچگ است بنأ لازمی است ازمایکروارگانزم ها تذکربعمل بیاوریم . دیوژن پروتوزوا     division protozoa پروتوزواآن گروپ اپتدایی وساده حیوانات است که جسم آن ازیک حجره واحد ساخته شده است واکثراین حیوانات مایکروسکوبین میباشند که ازنگاه جسامت کوچک میباشند اماازلحاظ تعداد گوپ بزرگ حنوانات راتشکیل مندهند که یک تعداد زیاد آنها به طورآزاد وانفرادن زندگی میکنند وویک تعداد آن به شکل اجتماعی یا colonyزنده گی میکنند طوریکه قبلا گفتیم که وجواین حیوانات ازیک حجره واحدساخته شده وتمام فعالیت های حیاتی رادریک حجره انجام میدهد . تاحال 30000 هزارنوع این دسته حیوانات شناخته شده است ازنقطه نظرتغذیه این حیوانا ت شامل   holozoic protozoa.or. hetrotrophic protoza  این گروه مانند حیوانات عالی ازمواد جامد عضوی استفاده می کنند مانند : آمیب ،پارامیشیم ،الجی ،بکتری وخمیرمایه است ودسته دیگربه شکل  saprophytic protozoa   تغذیه میدارند یعنی این نوع ازحیوانات ازمواد پوسیده واجاساد حیوات ونباتات انرژی خودرابدست میاورند . ودسته سومی اوتوتروف autotrophic protozoa  آن دسته ازحیوانات است که دارای مواد کلوروفیلی میباشد مانند نباتات عالی موادغذایی خودراازانرژی آفتاب توسط عملیه فوتوسنتز بدست میاورند .مانند : یوگلینا اما این حیوانات به نسبت داشتن خواص بیشتری حیوانی درعالم حیوانات شامل است . حیوانات گروپ های پروتوزوا درهرمحیط مانند : خاک ، آب ،هوا ، آبهای ایستاده آبهای نمکی ،وآبهای شیرین ذنده گی میکند . وتعداد زیادی این حیوانات بشکل پرازیت دربدن موجودات عالی بحری وبری ذنده گی خودرابسرمیبرند . وامراض مهلک وخطرناک رانیز تولید میکنند .این حیوانات ازلحاظ حرکت شان به پنج کلاس تقسیم شده است . 1 کلاس سارکودینا    class sarcodina درین کلاس ان عده ازپروتوزواها شامل است که توسط پاهای کازب pseudopodia  حرکت می کنند وهم مواد غذایی خوش راتوسط همین ساختمان ها اخذ میدارند . تعضی ازین حیوانات درآبهای شوروبرخی هم درآبها شرین وبرخی دیگرپرازیت های حیوانی ونباتی راتشکیل میدهد .وبرخی هم ازبکتری وزرات کوچکی مواد عضوی تغذیه میدارد . یک تعداد این کلاس انواع پرازیت راتشکیل میدهد که باعث مریضی فاملی میشود پس لازمی است که چند نمونه ازی حیوانات راکه تولید مرض میکند بشناسیم . امیباپروتیس یک نماینده این کلاس است که درآبها ی شرین زنده گی میکند وحیوان مایکرسکوبی میباشد جسامت آن به µ600 میرسد وبرخی ازآنها به 0.5 ملی مترمیرسد ساختمان حجروی شان طوری است که پروتوپلازم شامل دیواری حجروی سایتوپلازم وهسته که مشابه به حجرات موجودات عالی است میباشد  برای شناخت بشترمیتوانیم موضوع راگسترده ترگرفته وازفزیالوژی این حیوان سخن به میان آوریم . امیباپروتیست حرکت وتخریش locomotion and lrritability امیبا توسط پاهای کاذب یاpseudopodia حرکت میکند که این پاهای کاذب درهروقت وهرجاکه لازم باشد تغیرمیخورد وحیوان توسط آن نه تنها اینک حرکت میکند بلکی میتواند آنراوسیله دفاعی وهمچنان برای اخزغذانیز استفاده میشود .وعوامل که باعث حرکت امیب میگردد عبارت از: ترشح مواد لزجی ازطرف حیوان وهم تعامل رجعی درقسمت plasma sol  و plasma gel  سایتوپلازم وهمچنان آمیب باکدام جنس مخالف برخورد کند درین وقت پاهای کاذب امیباجمع میشود وبه طرف جهت مخالف پاهای خود را عیارمیسازد پس به این سبب گفته میتوانیم که پروتوپلازم عمومی آمیب ازتنبه عصبی یا stimulus وقدرت درک رابه اساس ساختمان وجودش دارد واگریک آمیب توسط جریان برق درآب تنبه شود پس بواسطه انقباض ساختمان آن به یک کتله گرد یامدورتبدیل می شود . تغذیه وگرفتن غذا  food and feeding امیب هاازبکتری ها والجی ها وپروتوپلازم مرده تغذیه میکنند وهم دربعضی اوقات ازفلاجیلاتا وپرامیشیم ها غذای خودرابدست میاورند هرگاه اگرغذاراتوسط پاهای کاذب خود احاطه کند وبامقدارآب یکجا درقسمت اندپلازم حیوان میرسد وواکیول غذایی راتشکیل داده درین وقت ازطرف سایتوپلازم اسید کلوریک HCl وانزایم های افرازمیگردد که باعث هضم مواد عضوی میگردد دراول واکیول هاحالت تیزابی دارند وسپس بعد ازرسیدن غذا محیط قلوی میشود بصورت عموم درحیوانات یک حجروی هضم  به شکل intracellular  تغذیه حجروی صورت میگرد تنفس واطراح       respiration and excretion درآن آبکه آمیب زنده گی میکند دارای اوکسجن منحله میباشد که ازاراه غشای حجروی توسط عملیه دیفوژن درجسم حیوان داخل میشود وآن موادی فاضله که درنتجه تحمض یااوکسدیشن بووجود می آید مانند : یوریا ، پایروک اسید وکاربن دای اوکساید ومقدارزیاد آب ازراه غشای حجروی توسط عملیه دیفوژن ازوجود حیوان خارج میشود . تکثرامیب   reproduction وقتکی امیب بنموی اعظمی خود برسد پس بواسطه تقسیم دوگانه   binary fission تکثرمیکند شکل آمیب کروی یا دایروی رااختیارمی کند وپاهای کاذب ازبین میرود هسته درین جابوسله عملیه مایتوسس انقسام می نماید واین انقسام تابع درجه حرارت میباشد طوریکه تجربه نشانداده است که در24 درجه سانتی گراد ودر33 دقیقه یک حجره امیبایی تقسیم میگردد وازیک امیب دوامیب بووجود می یاید تشکیل اسپور   sporaulation امیب درشرایط نامساعد محیطی انقسام ساده خویش راازدست میدهد وپروتوپلازم ان کمی زرد مانند ولاغرمیشود وحیوان بصورت تدریجی تغذیه میکند پاهای گاذب ازبین میرود واگرشرایط encrustment آماده یباشد پش درین وقت امیب قایل عملیه اسپورولیشن می شود غشای هستوی ان ازبین میرود موارکروماتین هسته بشکل تدرجی به سایتوپلازم تبدیل میشود وباعث بشکیل گروپ ها ی کوچک میگردد وبعدا یک قسمت سایتوپلازم جارطرف مواد کروماتین هرگروپ را احاطه میکند ونک تعداد زیاد امیب ها دریک والد امیب به میان می اید که این امیب هادارای سپورها ومباشد که بنام  amoebulae  یار میگردد که تعداد آن دریک امیب والد تقریبا به200 امیب میرسد اسپورهای این امیب ها قشرضخیم ومقاوم دارد وهرگاه شرایط مساعد گردد ارهریک اسپوریک امیب کوچک خارج میشود که بصورت عاجل خودرابه ساختمان جوان امیب میرساند وگاگاه یک امیب درحالت encrustent (قشرسخت) که شرایط نامناسب باشد پس multipl fission اجرامیگردد به این ترتیب مواد گروماتینی هسته تقسیم وسایتوپلازم به واسطه مواد پلازمیکی احاطه وتعدادزیادی امیب هاتولید میگردد .  درصورت که محیط زیست امیب خراب گردد امیب دفعتا بدورخود یک قشر ازماده chitinous  ازخود افرازمیدارد که دورادود جسم امیب راشغال میکند وبشکل کاملا مقاوم درمقابل عوامل مانند درجه حرارت ، موادکیمیاو ، میباشد این قشرکه بنام سست  cyst یاد میشود توسط باد باران ویا کدام حامل دیگر انتقال میکند شاید باموادغذایی سربازهمه روزه تعداد ازین سست ها توسط انسان ها خورده شود درچنین حالت است که اسهالات دل بدیها به وجودآمده میتواند وقتکی شرایط محیطی برایش مساعد شد سیست ترقیده وامیب ازمیان ان برون می اید وشروع به زند ه کی نورمالخود میکند .پررازیت های مهم انسان که باعث امراض میشود قرارزیل است : انتاامیبا هستالیتکا    entamoeba histolytica طوریکه قبلا تذکردادیم که یکتعداد زیاد امیب ها بصورت آزادانه درمحیطهای مختلف حیات دارند وبرخی ازآنها برای انسان ها خلی خطرناک است مانند : aoeba protest , intamoeba histalytica  که درعضویت اکثرت انسانها خصوصا اسانهای جهان دوم وسوم به این پرازیت گرفتاراند . انتشار پرازیت نام برده درتمام سطح جهان وجود دارد ازین لحاظ درکته گروی حیوانات بین المللی  cosmopolitan شامل میگردند . بصورت خاص گفته میتوانیم که این موجودات درشرایط که اقلیم گرم داشته باشد وشرایط زیستی ازلحاظ حفظ الصحه کافی نباشد وحالت زنده گی مردم غیراستندرد unhygienic باشد زیادترمجود است درکشورهایکه متمدن هستند ده فیصد ودکشورهایکه غیرمتمدین هستند پنجاه الی شصت درصد مردم به این پرازیت گرفتاراست . این پرازیت ازلحاظ طبقه بندی به phylum protozoa and class sarcodina and sub class rhizopoda and order amoebian spesece antamoeba histolytic   طبقه  بندی شده است . حالت وخواص زنده گی Intamoeba histolytic یکی ازپرایزیت های مهم دسگاه هضمی وخصوصا امعا میباشد که بشتردرموقعیت بالای روده کلان ودرقسمت تقرباوسطی امعای رقیق درناحیه بنام (                ) وجود دارد این پرازیت قدرتی histolytic و cytolytic رادارند این پرازیت ها یک نوع مواد راازوجودخود افرازمیدارند که بنام toxic (زهری) یادمیشود این مواد میوکس داخلی امعاراتخریب نموده وازشیره انساجت آن تغذیه میدارند که باعث نوع مریضی بنام  amoebiasis or amoebic dysentery   یاد میگردد که درعدم جلوگیری سریع باعث مرگ خواهدشد . بشترین اطفال که عمرشان زیرسن یک سالگی است ممکن به اندازی کم ولی درافراد که سن شان بالاترازدوسال باشد گرفتاراین پرازیت میباشد اگردروجود انسان شرایطی مساعدرادریابند شروع به تکثرنموده ودرغیرآن بشکل نیمه فعالیت زنده گی خودرابسرمیبرند .این پرازیت دروجود میزبانش که بشکل فعال وجودداشته باشد  بنام trophozoite یادمیشود . ساختمان تروفوزویت structure trophozoite    ترفوزویت عبارت ازآن مرحله حساس این پرازیت است که درمیزبان خویش باعث واقعات انتانی میگردد وبطورواضیح دومرحله دارد که قراذیل ساختمان آن تشریح میگردد . Trophic form , 1 :عبارت ازمرحله فعال است که پرازیت جسامت بزرگ داشته که درداخل امعا ماده زهرراازخود افرازمیدارد که بنام toxic یادمیشود میوکس امعاراتخریب نموده ازشیره انساج وحجرات سرخ خون تغذیه میکند قطرآن بین µ30 ـــ µ 20 ملی مایکرون میباشد ویک ساختمان شفاف وبیرنگ دارد توسط غشای نازکی الاستیکی پلازمایی پوشانیده شد ه وسایتوپلازم آن به قمست های اکتوپلازم واند وپلازم تقسیم شده که قسمت اندوپلازم آن دانه داربوده که داریی مواغذایی هسته بکتری ها وحجرات سرخ خود درآن دیده میشود هسته آ شکل گرد داشته درمرکزآن هستچه nucleus موقعیت دارد . Minuta form .2  : مینوتافورم تروفوزویت درخالگاه امعازنده گی میکند گرچه با trophic form  شباهت دارد اماازنگاه جسامت کوچک بوده که قطرآن بین µ 7 ــ µ 15 میرسد وتحت شرایط  encystment باعث منتن شدن فامل جدید میگردد . تگثرودوران زنده گی  reproduction and life history   : انتاامیباهستالوتیکا پرازیت مونو جنیتک است که دوران زنده گی خویش را درفامل های واحد مثلا : انسان بسرمیبرد تروفوزونت ها به طورساده وغیرزوجی مانند : binary fission  هم تحت شرایط  encystment تکثر میکند درین حالت اولا هسته تقسیم شده وسپس دیگرمحتوایات تقسیم می شوند که درنهایت ازیک حجره واحد دوحجره جدید عرض وجود مینماید وحجرات حاصله به سرعت نمونمود که همین طوراین حجرات مانند saprozoic تمام مواد که دراطرافش جادارد جذب میکند اگراین پرازیت ازطریق غذاهای نیم پخته ویاسبزیجات مورد مصرف قرارگیرد وارد امعاشده شروع به تخریب انساج نموده میزبانش را مبتلا به مرض abcess وزخم وخون  bleedingulcer میسازد . تشکیل سیست     وقتکی پرازیت نام برده اززخ خارج میشود درخالگاه کواون جای انتقال میکند که یک ساختمان مدور وغیرفعال بوده که جسامت آن از µ 7 ــ µ 15 میباشد (منوتافورم) گاه گاه مواد مدفوع ازبدن خارج میشود بشکل parasitic stage میباشد آنها تحت شرایط encystment  واقع میشوند ویک دیواری مقاوم یعنی سیست شفاف دراطراف خود تشکیل میدهد که بنام cyst  یادمیشود که دارای دانه های گلایکوجن واکیول ها  کروماتین ها میباشد بعدازتشکیل سیست هسته بدوقسمت تقسیم میشود که شکل این systبنام binucleate  یاد میشود درنتجه انقسام پی درپی سیست tetranucleate ساخته می شود که قطرآن ازµ 12 ـــ µ 15 میرسد که این شکل بامواد مدفوع میزبان یکجا خارج میشود سیست های تازه ساختمان مدورداشته رنک آن سبزجلادار میباشد این سیست هادرشرایط متنوع مانند : درجه حرارت بلند تنها یک هفته ودردرجات پاین 5 ــ 6 هفته زنده میماند . حمله نسجی    tissuce invasion : تروفوزویت ها درخالیگاه روده میزبان خویش ازبکتریا وکاربوهاید رایت ها تغذیه میکند وقتی یک تروفوزویت به دیواری میکوزا حمله میکند حجرات اپتلی راازبین برده ودرنتجه زخم به میان می آید درین صورت میزبان به پچش خونی گرفتارمیشود البته تحقیقات نشانداده که زمانیکه تروفوزویت انتاامیباهستالوتیکا نسج اپتلی روده رامورد حمله قرارمیدهد انراسوراخ سوراخ نموده که درنتجه بکتری درمحل زخم شده شروع به فعالیت نموده وشخص مریض مصاب به پیچش خونی میگردد  این پرازیت ازطریق زخم خودرا به دوران خون رسانیده وازهمین راه به جگر،طحال،پانکراس،شش هاودیگراعضامیرساند ودرآنجاشکل amoebic abcess راتشکیل میدهد منتن شدن میزبان جدید : مصاب شدن میزبان سالم توسط آب هواومواد غذایی صورت میگرد که بوسیله مگس ها کاکروچ پرنده های ملوث شده صورت میگرد چون آ ب آشامیدنی غذای نیم پخته سبزیجات غیرصحی واشخاص که دست ناشسته نان مصرف میکنند این سیست داخل معده شده وتوسط انزایم های معده قابل خل نیست ولی درامعا انزایم های وجود دارد باعث تجزیه سیست شده وامیب کوچکی ازآن برون میبراید وشروع بعالیت میکند برای جلوگیری ازین پرازیت میتوان نکات ذیل رامد نظرگرفت : 1 ــ مراعات حفظ الصحه آن اشخاص که درتهیه مواد غذایی کارمیکنند . 2 ــ کنترول مگس ها وتعقیم آب بشکل عصری ومطمئن . 3 ــ دفن مواد غیطه مریض وکثافات دیگر.    امیب های که درعضویت انسان بحیث پرازیت زنده گی میکنند مانند: Histolytica   .   endolimax   .   butsohitia                                        Prokaryota           1ــــ بکتریا    bicteria باکتریها متنوع ‌ترین و مهمترین میکروارگانیزم ها هستند. تعداد کمی از آنها در انسان و حیوانات و گیاهان بیماریزا است. بطور کلی بدون فعالیت آنها ، حیات بر روی زمین مختل می‌گردد. بطور یقین ایوکاریوتها از موجودات زنده باکتری مانند بوجود آمده‌اند. نظر به اینکه باکتری ها ساختمان ساده‌ای داشته و می ‌توان به آسانی بسیاری از آنها را در شرایط آزمایشگاهی کشت داد و تحت کنترل درآورد، میکروب شناسان مطالعه وسیعی درباره فرایندهای حیاتی آنها انجام داده‌اند. درباره نحوه رشد و مرگ باکتریها ، متابولیسم باکتریها ، ژنتیک باکتریها ، ارتباط آنها با ویروسها و ... مطالعات گسترده ‌ای صورت گرفته است. از نظر محتویات سلولی ، باکتریها سلولهای ساده‌ای هستند. ساختمان اصلی سیتوپلاسم آنها شامل شبکه فیبریلی( رشتهٍ )کروماتین مرکزی یا نوکلئوتید (Nucleoid) می‌باشد که توسط سیتوپلاسم ب‌شکل حاوی ریبوزوم‌ها احاطه شده‌است. اجسام انکلوژیون سیتوپلاسمی یا گرانولهای ذخیره انرژی ، بسته به نوع‌های باکتری ماهیت شیمیایی متفاوتی دارند و مقدار آنها به مرحله رشد و محیط بستگی دارد. بعضی از ساختمانهای سلولی از قبیل آندوسپورها فقط به تعداد کمی از باکتریهامحدودمی‌شوند.   اکثر باکتریها پوشش سلولی (cell envelope) تولید می‌کنند که شامل غشای پلاسمایی ، دیواره سلولی (cell wall) و پروتئینها و پلی ساکاریدهای تشکیل دهنده آن می ‌باشد. بعضی از باکتریها کپسول یا لایه چسبنده تولید می‌کنند. فیلامانهای خارجی (فلاژل و پیلی) ممکن است در باکتریها بوجود آید. دیواره سلولی ، ساختمان سخت و مقاومی است که پروتوپلاست را احاطه کرده است و آن را از آسیب فیزیکی و شرایط کاهش فشار اسمزی محیط خارج حفاظت می‌کند. معمولا به باکتری اجازه می ‌دهد تا در برابر سطح وسیعی از شرایط محیطی ایستادگی کند پروتوپلاست ازغشای سایتوپلازمی ومحتویات آن تشکیل شده است.وبرای توضیح وتشریح باکتریاازمایکروسکوب الکترونی استفاده به عمل می آید قسمت داخلی حجره بکتریاراپروتوپلازم تشکیل داده شامل دوقست سایتوپلازم وهسته میباشد حجرات بکتریا برخلاف حجرات حیوانات عالی سایتوپلازم ازهسته توسط غشای وایاپرده مخصوص جدامیشود وهمچنان اندوپلازم ریتکولم ومایتوکاندریا وجودندارد درباکتریا اعضای ویاغشای مخصوص بنام میزوزوم وجودارد که در غشای بکتریایی گران مثبت پشرفته تراست غشای سایتوپلازمیکی درخارج ازپروتوپلاست واقع شده وبعد ازآن جداربکتریا قرارگرفته است دربکتریا گران منفی جداربکتریا پس ازقشرویاغشا پیپتدی غشای خارجی وجود دارد که این غشاازسه طقه پولی سکراید، شحم وپروتین که درمقابل عوامل آسوس مقاومت نشان می دهد بعضی ازباکتریاها درمراحل زنده گی خود اندواسپرم راتولید می کنند که دربرابر شرایط نامساعد محیط زیست مقاوومت فوق العاده رابرای بکتریا میدهد شکل ذیل ساختمان باکتریارانشان می دهد. هسته بکتریا هسته درموجودات حیوانی ونبات عالی به صورت مشخص وجوداشته که داخل هسـته ساختمان D.N.A.  وجودارد که حامل خواص ارثی دراجسام حیه شمرده می شـــــود ازاین که خواص ارثی بکتریاچطورانتقال می کند نزدعلماسوالات بوده است که عمای بیولوژی به آن مواجه بوده اند زیرابکتریابه اثررنگامیزی وروش های معمول دیگـــر  درآن نمیتوانستند هسته رادریافت کند بل آخره توسط عالم به نام پیکرسکی بعدازمطالعات دقیق تثبیت گردید که بکتریا دارای نوع هسته متفاوت با حیوانات عالــی میباشد پس ازین معلوم گردید دربکتریا ها اعضای مخصوص کــــــه دارای D.N.A   کروماتین بادی که مربوط به کروموزوم بکتریا می گردد وجوددارد وتمأ به نام هستــه یاد می شود هسته نظربه شرایط محیطی و عدم غشای هستوی تغیرمی نماید . برسی های که توشط مایگروسکوب الکترونی سورت گرفته نشان می دهد که هستــــه باکتریا فلیته بوده ودرطول محورجسم باکتریا که عبارت ازسایتوپلازم میباشد پخشـــده وازمالیکولی واحد ولی بزرگ D.N.A. تشکیل شده است واندازه آن µ10000/4 ملــی مایکرون است این مالیکول بصورت درهم وپچ وتاب خورده  است که توسط  یکمرکزR.N.A   پدیدارمی شود . درجریان تکثربکتریا D.N.A  بصورت کروماتین درآمده که بعدازیک سلسله تغیرات D.N.A بصورت کروموزوم واحد ظاهرمیگردد که البته این کروموزوم بکتریــااست .اتصال کروموزوم به غشای سایتوپلازمی ازطریق میزوزوم که خودساختمان وابستـه به غشایی نمودارمی گردد درموقع تقسیم حجره باکتریا D.N.A همه تشکیلات مشابه کروماتین مانند پروتین های هستوی مضاعف گردیده وتمام اعضای داخلی هسته دوچند میــــگردد وسلول بکتریاآماده تقسمات مـــــــــــــــــــــــی گردد.   شکل D.N.A باکتریارابصورت پیچ واتاب خودسته   رانشان میدهد سایتوپلازم باکتریا     وجه مشخصه سایتوپلازم پروکاریوتا غلظت فراوانش است درآنها ضمایـــــم سایتوپلازم وجودنداردویا اینکه بصورت مشخص دیده نمی شود ،سایتوپــــــــلازم علاوبرآب؛آیون های غیرعضوی ومیتابولزمی با وزن مالیکولی کم درپروکاریوتا موجوداست، وبه درجه اول واجد پولی میرهای نیوکلیک اسید باوزن مالیکولی بلنـــــد میباشد . سایتوپلازم دارای ضمایم دیگر بنام انکلوژن که ذخره گاه مواد غذایی وپروتین ها است درضمن تمام حجرات واجد ساختمان رایبوزومی می باشد وبرخی ازآنها دارای اندواسپرم میباشد و بیش از 50 درصد پروتئین سلول در سیتوپلاسم قرار دارد . دیواره سلولی دیواره سلولی باکتریها بی ‌نهایت پیچیده است و طبقه سفید و سختی را در اطـــــراف باکتریها ایجاد می‌کند که سلول را از گسیختگی و متلاشی شدن در مقابل فشـــــــــــار اسمزی خارج سلول محافظت می‌کند. همچنین دیواره محل تجمع عوامل آنتی‌ ژن می ‌باشد که باکتریها را توسط این آنتی ‌ژنها از هم تمیز می ‌دهند. باکتریها با روش رنگ‌آمیزی گرم (Gram stain) به دو دسته تقسیم می‌شوند گرچه هر دو گروه یعنی باکتریهای گرم مثبت و منفی دارای دیواره می ‌باشند ولــــــی فـرق بین این دو گروه مربوط به خواصی است که در ساختمان دیواره سلولـــــی آنها وجود دارد. اساس ساختمان در دیواره سلولی باکتریهای گرم مثبت یک لایه ضخیمی است از پپتیدوگلیکان (Poptidoglycan) ، ولی در باکتریهای گرم منفـی ضخامت  به حداقل می ‌رسد غشای سایتوپلازمی غشای سیتوپلاسمی غشای داخلی نیز نامیده می‌شود. غشای سیتوپلاسمی باکتریها مشخص بوده و از فسفو لیپید و پروتئین ساخته شده است. این غشا در پروکـــاریوتها از غشای سیتوپلاسمی در یوکاریوتها به علت نداشتن استرول متمایز مـــــــــــی‌شود. چین‌خوردگیهای غشای سیتوپلاسمی به درون سلول ساختارهای ویژه‌ای به نـــــــــــام مزوزوم ایجاد می‌کند که کروموزومهای باکتریها به مزوزومها متصل هستند. غشا همچنین به عنوان یک سد اسمزی برای سلول عمل می‌کند و دارای سیتوپلاسم انتقال دهنده برای مواد محلول است و انتقال تولیدات سلولی را در مقابل با محیط خارج سلولی تنظیم می‌کنند. زایده های سلول بکتری ممکن است سه نوع زایده نخ مانند درسلول بکتری رشد کند مانند فلاژول ها flajella نخ هایکه ازجنس پروتین است که تا µ12 طول دارند وبصورت دشته های درست اززیر رشته های سایتوپلازم شروع می شوند ومسئول حرکت بکتریای متحرک میباشد تعداد محل موقعیت آنه دروجود بکتریا مختلف است . ساختمان دیگری بنام پیلی pili مسئول heamagglutantion بکتریاها وهمچنین چسپیده گی میان سلول میباشد که منجربه جمع شدن سلول ها بالای یکدیگرمی گردد . پیلی جنسی sex pili   دربعضی ازانواع بکتریاها ازطریق این ساختمان مواد ژینتکی از یک سلول به سلول دیگرمنتقل شده که باعث فرم ساده تولید مثل جنسی دربکتریامیگردد. پکمنت ویارنگدانه ها pigments  : بعضی ازانواع بکتری درضمن رشد تولید رنگدانه می کنند که به آنها رنگ خاص می بخشد عامل موئثربرای پکمنت های ذیکرنشده اما ممکن است سلول راتاحدی ازاثرسمی نورخورشید درامن داشته باشد . انکلوژن Inclusion ساختمانهای دیگری درحجرات بکتریا وجود دارد که بنام Inclusion یادمی شود که مرکزمنابع انرژی وزخیره غذاراتشکیل می دهد چون حجرات بکتریا مایتوکاندیــــــا ندارد لزااین وظیفه بدوش inclusiones می باشد ومواد ذخیره شده درآن عبارت از گلایکوژن ، هایدرکسی بتریک اسید، فاسفیدها ، می باشد طبقه بندی باکتریا روباکتریا ویا بکتریای پست 1 ـــ کوکوس cocas.or.cocci این نوع بکتریا به اشکال بیضوی وکروی بوده ازیک حجره واحد ساخته شده است . 2ـــ بسیلوزbacelus  این نوع بکتریا به اشکال چوبک مانند ویامیلهً درازبوده ازیک حجره واحد تشکیل شده است .   3 ـــ ویبریون vibrios  این نوع بکتریا به اشکال خمیده وکوتاه قد درزیرمایکروسکوب الکترونی دیده میشود .   4 ـــ اسپریل spirilum این نوع ازبکتریاه به اشکال پیچ وتاب خودسته ومارپیچ شکل وغیرقابل انعطاف  دیده میشود 5 ـــ اسپروکت spirocate این گروه ازبکتریاها به اشکال فنری وقابل انعطاف میباشند وجودمیداشته باشند             سونک بکتریا ویا بکتریای عالی این بکتریاها رشته مانند واغلب غلاف دارهستند واغلب اوقات شاخه های حقیقی ایجادکرده میسلیوم تشکیل میدهند وچون تشکیلات منشعب ایجاد میکنند لذا اکتینومیست نامیده می شوند .بنابراین این بکتریاها به شش گروه تقسیم می شوند :گرد،دراز،خمیده ،مارپیچی ، فنری ومنشعب تقسیم می شوند   تکثرونموی بکتریا reproduction and growth of bacteria       بکتر یا معموولا به طریقه غیرذوجی تکثر مینماید واین تکثربه اساس تقسیمات دوگانه binaryfissionصورت میگرد که ازیک حجره دوحجره وازدو حجره چهارحجره وازچهارحجره هشت حجره بالترتیب زیادشده میرود قبل ازتکثر اپتدا مواد هسته وی تقسیم گردیده وسپس دربین دوحجره دیوارحجوی بوجود آمده وحجرات ازهم جدامیشوند درموقع انقسام دربکتریاهای بسیلوزاپتدا رشددرطول بکتریا صورت میگرد وهنگامیکه طول حجره دوبرابرمیشوددرقسمت مرکزی حجره فرورفتگی بوجودآمده وقسمت متزکره باریک شده وسپس یک جداردربین جره پدامیشود که دوحجره درپهلوی همدیگرقرارگرفته وبعداً دوحجره فوق ازهمدیگرجداشده وحجرات دختری رابوجودمیاورد وهم همین عملیه تکرار میگردد تعداد زیاد بکتریاها ، قارچ ها خمیر مایه ها وپروتوزواها وغیره مایکرواورگانیزم هابدین شکل تکثرمیکند درشرایط مناسب درنتیجه تکثرمایکرواورگانززم های گالونی رابوجود میاورند مایگرواورگانززم ها تحت شرایط مناسب بسیارکم یعنی دربین 15ــ90 دقیقه تکثرنموده که بدین ترتیب دریک مدت زمان کوتاه ازیک حجره بکتریا ملیونها حجرات بوجود میایند زمان که بکتریا تکثرمیکند زمانی که از یک حجره بکتریا حجرات دیگربوجود می آید این مرحله بنان جنریشن تایم generation time یادمیشود که مربوط به محیط زیست وموادغذایی مناسب میباشد درموجودیت محط زیست مناسب وغیره شرایط فوق الذکر مدت زمان تولید را20ـــ 30 دقیقه میدانند ودرصورت عدم مواد غذایی تکثرمایکرواورگانزم ها محدود میباشد . طبق مطالعات وبرسی ها رشد ونموی مایکرواورگانیزم هادرمیدیایاوسط زرعه cultural media نظربه غذا وشرایط محیطی تغیرنموده ومایگرواورگانیزم ها درمید یای مذکور دفعتا به رشد،نمو. شروع نموده اولاً خودرابه شرایط محیطی توافق داده سپس به سرعت بیشتربه تکثرآغازمینمایند . دوران تکثرورشد ونموی مایکرواوزگانیزم ها متشکل ازچهارمرحله بوده بطورفشرده آن راذکرمیکنیم . 1 ــ lag phase درین مرحله حجره بکتریا تکثرننموده بامحیط جدید توافق حاصل می نماید حجره درین مرحله ازنقطه نظرفزیولوژی خلی فعال وحجم آن به حالت عادی بسیاربزر گ می باشد درین حالت حجره پروتوپلازم جدید رامیسسازد اما تکثرنمی نماید که ممکن حجره دربین میدیا به قلت انزایم ها وکوانزایم ها مواجه بوده ومجبور اند اولترازهمه این انزایم هاراساخته وهم با محیط خود توافق نمایند . 2 ــ log phase  ازانجام مرحله اولی شروع میشود بکتریا به تکثرآغازنموده وبه تد ریج طوریکه تجربه شده است ازدیاد میابند .درنتیجه سرعت تکثر مایکرواورگانیزم وموادغذایی لازمه ازمیدیا ازیک طرف به مصرف رسیده وازطرف دیگر مواد میتابولیزم که معمولا موادزهری میباشد تجمع نموده تکثربکتریارابطی میسازد چون بکتریازود تولید مثل نموده وهم زود ازبین میرود بناً تمام مطالعات علمی باید درمرحله لوگ فاس log phaseصورت کیرد زیرادرین مرحله خواص ذیل دربکتریا به مشاهد ه میرسد : الف : بکتریا به مقابل ادویه معالجوی حساس است ب   : مورفولوژی انهادرین مرحله یکسان به نظرمی رسد ج   : تغیرات حالت mutation  درین مرحله زیادتربه وقوع میرسد 3 ـــ stationary phase   مرحله ثابت عوامل لازم برای رشد بکتری: عوامل رشد بکتری ممکن عوامل مصرفی وهم محیطی باشد که میتوان ازآنها نام برد . مواد مصرفی consumables : این عوامل نمایانگری غذای اساسی یامواد غذایی مواد لزوم بکتری بوده معمولا شامل قند ها ، نشایسته ها ،پروتین ها ،ویتامین ها وعناصربه مقداربسیارکم اوکسجن ،نایتروجن ، کاربن دای اوکساید ،وغیره میباشد . پس گفته میتوانیم که بکتریا همه چیزخوارترین موجودات حتی میتوانند پلاستیک ، کروزین ،نفتالین ،فنل وسمان راافزود  لیزاهیچ نوع مواد ازحمله مکروب هادرامان نمی مانند یگانه مواد محیط زرع بکتریا آب بوده که بدون آب نمیتوانند تکثرنمایند .بعضی ازبکتریا ها به مواد ساده برای رشد احتیاج دارند ومحیط کشتی که شامل 20 گرم درلیترگلوکوز و0.05 گرام درلیتر  (NH4)2 HPO4 باشد رشد تعداد زیادی بکتریا رافراهم می کند . درحالیکه نوع دیگر تقربا به 20 نوع امینه اسید وشاید 8ــــ 10 ویتامین طورکه Tiamin B1 مثالی برای دومی است احتیاج دارند وباید این مواد درمحیط کشت وجود داشته باشد گازها نیز بخش ازمواد مصرفی بکتریاها راتشکیل میدهند بعضی ازبکتریاها نمیتوانند بدون اوکسجن زنده گی کنند که بنام هوازی اجباری Obligate aerobec یادمیشود . درکروه دیگراوکسجن مانع رشد میگردد غیرهوازی اجباری an obligate aerobec نامیده میشود تعداد بکتریاها میتونند درمحیط اوکسجن داروغیراوکسجن رشد نمایند که بنام بکتریای اختیاری یاfacultative bacteria نامی ده می شوند . گروه چهارم بنام micro earophilic خوانده میشوند که آنها قادراند درمجاورت اوکسجن باغلظت کم ترازآنچه که درهوااست رشد بهترنمایند . انواع محیط های کشت بکتریا مهم ترین انواع کشت بکتریا PH ودرجه حرارت میباشد اکثربکتریا درمحیط که 7/6 PH  ، 4/7 بهتررشد می کنند درPH  1 ـــ 2 ، و9ـــ 5/9 میباشد . انواع بسیاری ازبکتریاها به درجات مختلف حرارت زنده گی میکنند مانند بکتریاهای وجود انسان وحیوان در37 درجه سانتی گراد بهتررشد می نمایند .ازهمین لحاظ این بکتریا ها مورد برسی قرارمیگرند . بکتریاهای هستند که درآبهای گرم چشمه ها ، بحرها ،حوض ها بین درجات 20 ــ 40 ــ 25 ، 55 ـــ 75 بهترین رشد را دارند به ترتیب دسته بندی شده اند . سرمادوست Pychrophiles مــیزوفــیل mesophiles گرمادوست thermophiles       تولید مثل بکتریا تولید مثل دربکتری ها به طریقه های ذ یل صورت پزیراست :   A ــ  تقسیم دوتایی binary fission : اکثراً بکتریا بامیکانزم ساده تقسیم دوتایی تولید مثل می کنند که درآن کروموزوم حلقوی به دو حلقه یکسان تقسیم شده که به طوری جداگانه به دو جهت مخالف انتهای سلول میروند درهمین زمینه دیواره ای دربین سلول پیداشده که بعداز رشد این دیواره دوسلول جدید که هرکدام دارای مشخصات مادر اند عرض وجود می نمایند. Bـــ تولید مثل مبادله مواد جینیتکی : برا مدت جند سال گمان میرفت که تقسیم دوتایی تنها راه تولید مثل دربکتریا ها میباشد اکنون مشخص شده است که سه روش تولید مثل که درآن ممکن تغیرژینیتکی بین دوسلول رخ داده ونمایانگری فرم تولید مثل جنسی باشد وجوددارد که این نوع انقسام شامل ترانس فارمیشن trans formation ،congjugation،trans ducation
rans formation    درسالهای 1927 قبل ازرول D.N.A مواد ژینیتکی ومکانزم ها ژینتیکی وبیان حالت ژن عالم بنام گریفت griffth دریافت که افزایش مواد صاف شده عاری ازسلول درمحیط کشت سلول های بدون کپسول سلول های کپسول داربه وجو آمد . Conjugation    درسال 1942 کشف شد عمل طبعی است که دربعضی ازانواع بکتری ها مشاهده می شو د وآن عبور مواد ژینیتکی فعال ازیک سلول به سلول د یگربه وسیله pili sex میباشد باوجود این هم تشخیص سلول نرماده ممکن نشده باقی مانده است . trans duction     بعضی ویروس ها بنام ویروس های میانه temprate وقتی ی به میزبان شان سرایت می کنند موادژینیتکی راازیک سلول به سلول دیگرمنتقل می سازد ممکن است به وسیله عمل مجدد مواد ژینیتکی درمیان سلول بکتریا مبادله شود .که نوع تکثراتصالی رامیرساند باکتریها به روشهای تقسیم مستقیم ، آمیختگی ، قطعه قطعه شدن یا بوسیله کنیدی و همچنین جوانه زدن تکثیر می‌یابند. برخی باکتریها توانایی ایجاد هاگ درونی را دارند.     هاگ سبب مقاومت باکتری در برابر عوامل نامساعد محیط می‌شود. هر باکتری فقط یک هاگ (spore ) می‌سازد و از هر هاگ یک باکتری بوجود می‌آید. بطور یقین موجودات زنده یوکاریوتیک از موجودات زنده باکتری مانند بوجـــــــود آمده‌اند و نظر به اینکه باکتریها ساختمان ساده‌ای داشته و می ‌توان به آسانی بسیاری از آنها را در شرایط آزمایشگاه کشت داد و تحت کنترل درآورد ، میکروب شناسان مطالعه وسیعی درباره فرآیندهای حیاتی آنها انجام داده‌اند. در این مبحث باکتریهای شایع با تاکید بر انواع بیماریزا در انسان معرفی می‌گر دد بکتریاها ازنقطه نظرشکل وساختمان به اشکال : مدور،بیضوی ، چوبک مانند ، فنری شکل وکوتاه دانه وجود می داشته باشد . خصوصیات برخی ازانواع بکتریاها کوکسی ها گرم مثبت  کوکسی ها ازنظرشکل کروی هستند بصورت اجتماعی رشد کرده ومشابه به خوشه انگورمیباشد این ارکانزم بدون حرکت وبدون اسپوربوده ومیتواند بطورهوازی وغیرهوازی رشد کند این اوگانزم باعث توالید امراض جلدی وبالای نسج استخونی تاً ثیرمیگزارد . وبعضی ازانواع آنها توکسین[10] تولید می کند تولید کی کنند که باعث مسومیت درانسان می شود واعادی ترین عفونت آن چرک است . کوسی های گرم منفی این نوع اوراگانزم شکل کروی داشته بیماری زامیباشند آنها اغلبا بصورت زوج بوده ومعمولا باسلول های چرکی احاطه شده اند این اورگانزم مئوالد بیماری آمیزشی سوزاک ،درد عفونت ودرد چشم تب مغزی، ونوع ncatarrhalisبی ضرر درین جنس بوده وغالبا ازترشحات گلووخلط جدامی شوند . بکتریاهای گرم مثبت میلهً bacillius اعضای این گرو مکروب ها درهوا ، خاک ،آب ، موی ،پشم ولاشه های حیوانات به مقداری زیاد وجود دارد این ها هوازی بوده وتولید اسپورمی نمایند خطرناکترین عضواین گروه bacillus anthracis  است که مولد سیازخم میباشد وانواع بیماری های مسمومیت غذایی وبرخی ازانواع آنها باعث امراض عصبی میشوند لذاخوردن غذاهای که آلوده به این مکروب ها باشد باعث مرگ می شود . چند نمونه آن که باعث امراض شده میتوانند رادرزیرذیکرمی کنیم . Clostridia  موالد نوع بیماری عصبی میباشد . CL.botulinum اوکسین ترشح نموده بالی اعصاب تاثیردارد . CL.sporogenes موالد بیماری نمی باشد . CL.tetane بیماری عصبی بنام کزازراتولید میکند . Coryne bacteria بیماری دیفتری راتولید می کند . بسیل های گرم منفی bacillium این مکروب ها به اشکال میلئه چوبک مانند دیده شده درسالهای اخیر تصورمی شد که بیماری زای خطرناکی میباشد مدت مدید است که این بکتری به عنوان تشدید کنند ه عفونت مخصوصا سوختگیها شناخته شده است وهمچنان این دسته سبب عفونت چشم وبل آخدره ازدست دادن بینایی میشود این بکتری ها درمقابل انتی بیوتیک ها خلی مقاومت دارند . ویبریون vibriones ویبریون ها اکثرا بصورت میله خمیده دیده میشود یعنی( گاما) شامل جنس ها ی : ویبریون کلرا ، vibroio cholera باعث مرض کلرایاوبای آسیایی می شود .این بیماری هنوز یک بیماری بومی درهندوستان وبرما است درانگلستان تاقرن 19 یک مرض بومی بود . این بیماری توسط آب آلوده سرایت میکند هنگام شیوع بیماری بااستفاده از آب جوشیده ومصرف موادغذایی بیشتری کاملا پخته به میزان قابل توجهی از انتشار این بیماری جلوگری کرد واز%50 مسمومیت این نوع بکتری ها تولید می شود . چند نوع بیمارزای این پرازیت رابصورت نماینده گان آنها ذکربه عمل می آوریم . Yersinia francisella موالد طاعون یامرگرسیااست . Bordeteta  مئولد سیاسرفه است که این بیماری بابرنامه ریز صحیح نزدیک ریشه کن شده است . Brocella abortus باعث سقط جنین خود بخودی دراحشام ودرانسان باعث تب نوسانی می شود . وازاستفاده از لبنیات بزهای آلوده سرایت میکند . Haemophilus موءلد بیماری برونشیت میباشد . Escherichia coli مولد بیماری التهاب روده باریک درانسان وحیوان شده که منجربه اسهال وبی آب شدن بدن وسپس مرگ میگردد .درانسان باعث عفونت مجرای ادرار ومثانه شده وتورم مثانه وکلیه میباشد . Shigella shiga باعث عفونت های تیفوس، زخم ها، تب شیاردادر ، درانسان شده ناقلین آن شپش ، کک ، کنه وکرم های خوردریزه می باشد . mycobacterium tuberculosis مولد سیل وجزام درانسانها میباشد .وددرجات 37ــ 39 رشدمیکند واگردرجه حرارت به 40 ـــ 42 برسد رشدآن توقف میکند .        شکل سلول    مایکوبکتریوم تبرکلوزرایشان میدهد .   spirochaetes شکل فنری، مارپیچ ،داشته طول آنها به µ500 میرسد .انواع که شامل این دسته است : Borelia مولد تب راجعه درانسان وهمچنان زخم میباشد . Liptospira ichterohemorhagia مولد نوع زردی است نا قل این مرض موش بوده واکثرأ کسانیکی درآسیاها کارمی کنند به این مرض دچاراند . قارچ ها یا fangs  ویامخمرها فنجی ها یاقارج ها کروه بی نهایت بزرک راتشکیل مید هند واهمیت بیولوژیکی آنها براانسان ازمفیدتا مضرمتغیراست فنجی ها رامیتوان به عنوان اورکایزم های تعریف نمود که دارای هسته حقیقی بوده واسپورزواوفاقد کلوروفیل اند وعموما به طریقه جنسی وغیرجنسی تکثرمی نمایند . فیجی ها اساسا اسپروفای تیک saprophytic بوده ومواد عضوی گندیده را به عنوان منبع انرژی مورد استفاده قرار میدهند آنها همان اندازه تخریب کننده مواد غذایی هستند تجزیه کننده مواد طبعی مهم مواد عضوی نیزمی باشند بشترانواع أن پرازیت ها اختیاری facultative praset  وقادراند باموجود زنده ی ومرده  زنده گی کنند وگروه دیگرتنها توانایی زنده ماندن بروی پروتوپلازم زنده را داشته وپرازیت های اجباری یاobligate prasete نام گزاری میشوند قرچ های دسته اخیر به عنوان پاتوژنهای گیاهی حیوانی ویاعامل بیماری درانسان محسوب میشوند وازهمین لحاظ ازنظراقتصادی وپزشکی هایز اهمیت میباشد .اهمیت صنعتی بعضی قارچها درساختن نان ،آب جو،شراب، ودرتولید پنیرویتامین ها اسیدهای عضوی وانتی بیوتیک ها مورد استفاده قرارمیگرند علاوه براین میتابولزم ساده آنها ودوره های تولید مثل منحصربخود بطوروسعی برای دانشمندان علم ژینیتیک وکیمیای حیاتی درتحقیقات بیولوژیکی مفید واقع میشوند .         ساختمان ومحل زنده گی قارچ ها یا fangs قارج ها برحسب شکل ودوران زنده گی بخصوص تولید مثل جنسی وغیرحنسی شان طبقه بندی می شوند اکثرقارچ های حقیقی دارای رشته های بنام هایفا     hyphae   بادیواره عرضی بنام سپتا septa که ساختمان قارچ رابه قسمت های مجزا تقسیم می کند میباشد قارچها اکثرأ بروی مواد عضوی زنده گی می کنند احتیاجات ونیازاساسی آنها یک منبع عضوی کاربن مانند : قند ،نشایسته ،ویک منبع غیرعضوی نایتروجن دارمی باشد آیون های غیرعضوی مانند پتاشیم ،مگنزیم ،فاسفیت ،سلفاید وبسیاری مقدارناچیز عناصرمس روی منگان ممکن است برای رشد آنها ضروری باشد . اپتدایی ترین فنجی ها ازمحیط آبی سرچشمه گرفته ودرنهایت ازلحاظ مورفولوژی ونیازهای تغذیه باشرایط موجود درخاک ها توافق پیدانموده اند برخی ازقارچها برای بدام انداختن صید ساختمان های خاص داشته وبرخی هم پرازیت گیاهان وانسان وحیوانات راتشکیل می دهد . ترکیب دیواره سلولی  دیواری سلولی موجب آن می شود عبورمواد غذایی به سایتوپلازم ومواد زایده به محیط راممکن میسازد .ترکیب کیمیاوی دیواری سلولی فنجی ها وابسته به نوع ساختمان مورفولوژی آن میباشد % 90 ــ 80 مواد موجود دردیواره سلولی فنجی راکاربوهایدریت وبقیه راپروتین وشحم ودربعضی ازموارد استرول تشکیل داده است قسمت اصلی ساختمان پولی سکراید شامل سلولوز کیتین kutin[11] مونوگلوکان است دیواره سلولی قارچ ها بادیواره سلولی بکتری کاملأ متفاوت است ولی بادیواره سلولی نباتات وحیوانات مشابهت دارد عمل اصلی غشا تنظیم فشارآسموس وانتشارمواد است این مسئله خصوصا درحین رشد اهمیت میابد که فشارآسموزی داخلی زیاد به سبب تجمع نمک ها ایجاد شده وموجب انبساط پرتوپلازم درزمانکی دیواره سلولی به وسیله عمل انزایم تضعیف شده است میگردد انزایم های متمرکز درغشا موجب ترکیب مجدد اجزای دیواره سلولی می شود . سیتوپلازم cytoplasme فنجی ها ازنظر تشکیلات ساختمانی به گیاهان عالی وحیوانات شباهت دارند یک غشای هستوی مشخص هسته را به همراهی میتوکاندریا ،شبکه اندوپلازمیک ،رایبوزوم ودانه ها گلاکوژن ذخیره درسایتوپلازم میباشد احاطه میکند چندین واکیول سایتوپلازم مخصوصی درطی طویل شدن درنوک هایفا وجود دارند وممکن است بخشی ازسستم ترشحی exocytosis راکه حاوی مواد وانزایم های لازم برای رشد غشای دیواره سلولی است تشکیل دهند تولید مثل repro duction تعداد کثرافنجی ها ازطریق جنسی وغیرجنسی تولید مثل می کنند تولید مثل غیرجنسی asexual reproduction : معمول ترین روش تولید مثل غیرجنسی بوده به وسیله اسپورهاصورت میگرد اسپورها بشتربیرنگ هستند شکل واندازه آنها متفاوت است اسپورها درداخل ساختمانهای کیسه مانند بنام sporangium تولید میشود که بنام sporangiospres یاد میشود درغیراین صورت به انها conidia گفته میشود تولید مثل جنسی sexual reproducdtion تولید مثل جنسی درصورت به هم آمیختن دوهسته سازگار مشخص میشود وبرای سهولت میتواند به سه فاز مجذا تقسیم شود اول به هم پیوستن ارگانها ی جنسی gametangia هسته هارابه نزدیکی پروتوپلاست مربوطه می آورد این مرحله plasmogamy نام دارد درمرحله دوم karyogama یاآمیزش وترکیب دوهسته به وقوع می پیوندند درقارچ های پست این دومرحله بصورت پی هم بدون فاصله رخ میدهد به دنبال این مرحله فازنهایی یاmiosis وجوددارد که موجب آن تعداد کروموزوم به تعداد هایپلوئدhyploide اصلی کاهش میابد (بعضی ازقارچ ها hermaphrdit اند یعنی اعضای جنسی نروماده درعین حیوان موجود است ) ودربرخی ازفنجی ها اعضای نروماده مشخص نیست . اهمیت اقتصادی قارچها یافیجی ها برخی ازقارچهادرصنعت مهم بوده ودرتهیه آب جو وشراب مورد  استفاده قرارمیگیرند درهرصورت جهت ساختن محصولات صنعتی اپتداپاستوریزاسیون مایع صورت میگرد وبه دنبال آن یک سویه خاص از مخمر saccharo mycesce revisiae رابه محیط تلقح مینمایند نوع ازسکارومس سروسیا رابه دلیل تولید زیادی کاربن دای اوکساید درشرایط هوازی برای تهیه نان مورد استفاده قرارمیدهند این نوع ها (مخمرنان ) خمیرمایه یاyeast اختصاصابرای درست کردن نان ساخته شده وبه شکل مخمرفشرده شده یاخشک شده عرضه میگردد این ارگانزم به علت این که سرشارازویتامین میباشد میتوان بعنوان مکمل موادغذایی استفاده کرد برخی ازفنجی ها درساخت پنیراهمیت دارند بعنوان مثال penicilium toguforti درتهیه پنیرها استفاده میشود گزشته ازین ازبرخی فنجی درداروسازی وانتی بیوتیک سازی مورداستعمال فراوان دارد. تقربا 55 نوع ازقارچها میتواند برای انسان بیماری زاباشد که متعلق به دسته deuteromycetisمیباشد که بطورعموم تربنام قارچهای ناقص یا furgi imperfecte قارچهایکه دوران چنسی آنه ناشناخته است خوانده می شود .محدوده عفونت ها ازحالت عادی الی حالت کشند ه متغیراست قرچها متواند موجب واکنشهای حساسیت ،مفرط مثل بیماری ریه کشاورزان ،ودرمایتوفیتوزها dermatophytos مولد بجود آورنده عفونت موی ،ناخن وپوست آنها به ندرت انساج عمیق تررامورد حمله قرارمیدهد . ویروس ها virouses ویروسها کوچکترین میکروارگانیسمها هستند که با میکروسکوپ نوری قابل رویت نیستند. اندازه آنها بین 300 - 20 نانومتر متفاوت است و تنها با میکروسکوپ الکترونی قابل مشاهده‌اند. ویروسها پارازیتهای داخل سلولی‌اند که برای تکثیر به یک سلول زنده (یوکاریوت یا پروکاریوت ، سلول گیاهی یا پروتوزوئرها و یا قارچها و ... ) نیاز دارند. آنها فقط قادرند در سیستمهای زنده تکثیر پیدا کنند و در محیطهای کشت مصنوعی تکثیر نمی‌شوند. کلیه ویروسها فقط یک نوع اسید نوکلئیک دارند، یا DNA دارند و یا فقط RNA دارند. هر دو نوع اسید نوکلئیک در یک ویروس دیده نمی‌شود. به استثنای ویروسهای سرطانزا. ویروسها پوشش پروتئینی محافظ اسید نوکلئیک به نام کپسید دارند که از واحدهایی به نام کپسومر تشکیل یافته‌ است. برخی ویروسها حاوی غلاف هستند که آن را از غشای میزبان گرفته‌اند. در هیچ یک از ویروسها سیستمهای انرژی ‌زا نظیر میتوکندری و ریبوزوم وجود ندارد، لذا اجبارا پارازیت داخل سلولی‌اند. ویروسها به درجات حرارت بالا حساس بوده و خاصیت بیماریزای خود را از دست می‌دهند، ولی بالعکس به درجات حرارت پایین صفر (70- تا 196- درجه سانتیگراد) مقاومند و خاصیت بیماری ‌زایی خود را حفظ می‌کنند. ویروسها به آنتی بیوتیکها حساس نیستند. در برخی از موارد یاد شده استثناهایی وجود دارد، مثلا ویروس هپا تیت B درجه حرارت جوش را نیز تحمل می‌ کند. وایروس ها قطعه ازیک ژنوم متفاوت است که درصورت ورد به سلول بااستفاده ازآن قادربخودی همانندسازی replication خواهد بود دربسیاری ازویروس ها مجموعه پیچیده ژن ها تکامل پیدامی کند که به آنها امکان میدهد درسلول میزبان تکثریایند وآنرآلوده سازند تکثیرویروس ها درسلول های میزبان موجب بروز بیماری های سخت میشود . ویروس ها موجودات زنده تلقی نمی شوند بلکی خاوی اجزا وترکیبات هستند که برای همانند سازی آنها ضروری است ویروس ها بعلت قدرتی بیماری زایی ازنظر بیلوژیکی هایزاهمیت اند بخش عمده دانش امروزی مادرباره زیست شناسی مولیکولی درمورد ویروس هااست . ویروس ها رشته ازنیوکلیک اسید اند که درپوش پروتینی محبوس شده است ویروس ها زمانی قدرتی تولید وتکثررادارند که وارد سلول میزبان شوند زیراژن ها عمل میکنند که ماشین جنیتکی سلول آنراترجمه میکنند وموجب میشود که ویروس های بشتری تولید شوند ویروس خارج ازسلول میزبان فقط یک قطعه نیوکلیک اسید است که درپوشش پروتنی محبوس شده است ویروس ها فقط حاوی یکی ازنیوکلیک اسید ها یاR.N.A یاD.N.A میباشد ویروس ها فاقد رایبوزوم وانزایم های ضروری برای سنتز پروتین ها  وتولید انرژی اند ساختمان ساده شیمایایی وعدم امکان حیات ویروس بدون حضور سایر موجودات سبب شد تیوری اولیه که درآن ویروس ها بین موجودات زنده وغیرزنده تلقی می شدند مردود شناخته شود درحالی حاضرویروس ها راقطعات ازژینوم می دانند . ویروس ها قطعات از D.N.AویاR.N.A هستند که ازژنوم بکتری یاسلول ایوکاریوتیک جداشده اند وتوانای خودی همانند سازی درسلول میزبان رادارند ویروس ها موجودات غیرزنده اند زیرافاقد امکانات بیوشمیایی لازم برای همانندسازی هستند . کشف ویروس ها ویروس قادر است کاری طبعی سلولی راکه آلوده ساخته است مختل کند این اثرات درانسان حیوانات وگیاهان پروتستاها وبکتری ها دیده می شود سلول بدون ویروس بسیارنادر است بسیاری ازبیماری ها ی راکه ویروس ها تولید می کنند ازسالها پیش شناخته شده اند ازجمله : آبله small pox،آبله مرغان chichen pox ،سرخک measles ، rubella تب زردyellow fever وفلج اطفال polio هاری ، بیماری نقصان سستم دفاعی بدن یا ایدزHIV وتعداد بیماری ناشناخته باقی مانده است . ویروس های مشخص عامل ایحاد برخی ازبیماری های خودایمنی ازقبیل آرتریت روماتوئد،دیابت (مرض شکر)هستند این ویژه گی ویروس ها سبب شد که پیترمداواراpiter medwar برنده جایزه نوبل پزشکی فیزیولوژی ویروس راخبری بد که درپوشش پروتینی محبوس شده است تلقی کند قرن ها پیش ازآنکه ویروس عامل بعضی ازبیماری ها شناخته شود انسان ازوجود بسیاری ازبیماری های ویروسی آگاهی داشته است چینی ها هزاران سال پیش دریافته بودند که استنشاق ذرات خشک شده زخم بیماران مبتلابه آبله میتواند موجب مصئونیت درافراد سالم شود .اروارد جنرروستا پزشک انگلسی درسال 1796 دریافت که زنان شیردوش فقط به نوع خفیف ازآبله که اختمالا ازگاوها به انهاسرایت میکند مبتلامیگردند این زنان به ندرت به ابیماری آبله انسانی که نوع تشدید یافته است دچارمی شوند برپایه این مشاهدات بود که ادوارد جنرروش واکسن ناسیون (مایه کوبی) راابداع کرد اوعامداٌ افراد را به ویروس آبله گاوی نسبتا بی خطرآلوده ساخت وباایجاد انتی بادی عیله ویروس آبله گاوی دربدن شخص توانست اورانسبت به بیماری مهلک ترآبله انسانی نیزمصئون سازد جنربی آنکه ازماهیت انتی بادی آگاه باشد توانست ازاین روش برای درمان درمقابل آبله استفاده کند . درسال33 19 وندال استانلی درانستیوت راکفلرمئوفق شد موزائک توتون رابه طورخالص تهیه کند واجالبتراین که این ویروس را به شکل بلورها آماده ساخت بلورهای بدست آمده میتوانست یک گیاه توتون سالم را آلوده کند ودرحقیقت بجای این که مشتق شیمیایی ویروس باشد خود ویروس بود. طبقه بندی ویروس ها طبقه بندی براساس مشخصات فزیکی وکیمیاوی :  ویروس ها درعالم موجودات زنده درشاخه تحت عنوان شاخه ویروسی phylum viria قرارمیگیرند که به دودسته یعنی ویروسهای دارای R.N.Aودسته دوم ویروسهای دارای D.N.A میباشند .  خصوصیات که درمورد دسته بندی ویروسها مورد بحث است عبارت اند از: A نوع نیوکلئک اسید DNA  RNA B آرایش مالیکولی نیوکئک اسید C وزن مالیکولی نیوکلئک اسید D شکل واندازه ویروس وجود ویاعدم وجود غلاف E نوع تقارن نیوکلئک اسید F اثرعوامل کیمیاوی وفزیکی  G نوع بیماری زایی راه انتقال طبعی H خصوصیات ایمنولوژی  تشکیل اجسام سلولی . طبقه یندی ویروسها براساس نوع میزبان درین دسته بنده ویروسها به سه شاخه تقسیم شده اند : 1 ویروسهای حیوانی  2 ویروسهای نباتی  و3  ویروسهای بکتریایی . میزبان ویروسها عبارت است از نوع‌هایی از میزبان که ویروس بتواند آنها را آلوده سازد. ویروسها فقط در درون نوع‌های خاصی تکثیر پیدا می‌کنند و از اینرو آنها را به سه گروه اصلی به نام ویروسهای حیوانی ، ویروسهای گیاهی و ویروسهای باکتریایی یا باکتریوفاژها تقسیم می‌کنند. در هر دسته هر نوع ویروس معمولا سلولهای نوع خاصی را می‌تواند آلوده سازد. میزبانهای خاص یک ویروس بوسیله نیاز لازم برای اتصال اختصاصی ویروس به سلول میزبان و در دسترس بودن عوامل میزبانی ضروری برای تکثیر ویروسها تعیین می‌گردد.برای آلوده شدن میزبان بوسیله ویروس سطح خارجی ویروس باید با پذیرنده‌های اختصاصی سطح سلول میزبان واکنش نشان دهد. در برخی از باکتریوفاژها نقطه پذیرنده یک نوع ماده شیمیایی دیواره سلول میزبان است. باکتریوفاژها پس از تکثیر در داخل باکتریها ، آنها را لیز می‌کنند. بنابراین به نام باکتریوفاژ یا به اختصار فاژ (خورنده باکتری) معروفند. توضیح اینکه هر باکتریوفاژ در یک باکتری اختصاصی و مناسب خود رشد می‌کند. در طبیعت انواع مختلف باکتری و متناسب با آنها انواع مختلف فاژها وجود دارد.   ویروس های بکتریایی یا بکتریو فاژها درسالها 1915 و1917 دودانشمند بنامها توورت وهرله درضمن آزمایشات خود بطراتفاقی به وجود این فاژها پی بردند این دانشمندان ضمن رشدبکتریای مختلف درمحیط  های کشت مایع مانند آبگوشت متوجه مردن یا تجزیه شدن خوبخودی بکتری ها شد این دودانشمند پس ازمطالعات کوتاه مدت وصاف نمودن این محیط های حاوی فاژتوسط فلترهای بکتریولوژی وجود این بکتریوفاژهارااثبات کردند دسته بندی بکتریوفاژها بکتریوفاژهارابراساس نوع وجنس انهابه گروهای مختلف تقسیم بندی مینمایند بکتریوفاژهامانند دیگرویروسها ازیک نیوکلیک اسید تشکیل شده است ولی دربعضی ازفاژها قسمت های دیگری مانند دم ،غلاف روی دم ،پایه انتهایی ورشته های خارمانند نیزدیده میشود امروزه بکتریوفاژهارابرحسب نوع وشکل برشش گروتقسیم بندی نموده اند . 1 فاژهای دمدارباغلاف کوتاشوند 2 ،فاژهای دم داربادم درازبدون غلاف 3،فاژهای بادم کوتاه بدون غلاف ،4 بکتریوفاژهای بی دم باکپسومیربزرگ  5، بکتریوفاژهای بی دم باکپسومیرکوچک 6، فاژهای فیلامانتوز یامیله.       دوران حیات فاژها فاژهابطورعموم دودوره حیاتی دارند اول لیتیک ودوم لیزوژینک میباش 1 - دوران حیاتی لیتیک فاژها پش ازورود به داخل بکتریای حساس بخوبی تکثریافته وتولید مثل میکند وبکتریارادرنهایت می ترقا ند ترقیدن بکتری طوری انجام میگرد که ازطرف ژنوم فاژ یک پروتین تجزیه کننده ترکیب میشود واین پروتین دیواره بکتریارا ازداخل تخریب ومتلاشی میکند لزا فاژها ی تشکیل یافته جدید برون می آید که دری حالت به آنهاprogeny phage گویند که درتماس با بکتری جدید به آن می چسپد واین سیکل دوباره تکرارمیشود 2 دوران حیاتی لیزژینک lise genic بعضی ازفاژها بصورت temprater زنده گی می کند وبعد ازورود به بکتریا رشد ونمونکرده وبکتریارا نمی ترقاند بدین صورت که ژنوم فاژوارد شده به داخل بکتری به ژنوم بکتری چسپیده وادغام میشود(ژنوم بکتری رافرامیگرد)وهمراه ژنوم بکتری replication کروموزوم بکتری تقسیم شده وبه نثل های بعدی نیز منتقل می شود اسیدنیوکلئک فاژکه به این میکانزم به نثل های بعدی منتقل میشود بنام پروفاژمعروف است وبه این عمل نیز عمل لیزوژنیک گوند رشد ویروس های حیوانی درشرایط آزمایشگاهی برخی ازویروس های حیوانی رامیتوان منحصرأدربدن حیوانات زنده مانند موش ،خرگوش ،وخوگچه هندی پرورش داد اکثراتجربات مربوط به مطالعه و واکنشهای ایمنی نسبت به عفونت های ویروسی نیزباید دربدن حیوانات آلوده شده انجام گیرد بطوکلی تلقیح حیوانات برای تشخیص ویروسها درنمونه های بالینی مودراستفاده قرارمیگرد به دنبال آلوده کردند حیوانات باویروس ازبافت آلوده برای برسی وارزیابی قدرتی بیماری زایی ویروس استفاده نمود ازدیاد ویروسهای حیونی اکثر ویروسهای حیوانی پس از ورود به آهستگی شروع به ازدیاد می‌کنند و علایم آلودگی را پس از چند روز یا یک هفته آشکار می‌سازند. تمام ویروسهای واجد DNA از جمله آنهایی که در سیتوپلاسم ساخته می‌شوند، مانند ویروس آبله گاوی و آنهایی که هسته در ازدیاد آنها سهیم است، مانند ویروس تبخال دوره نهان طولانی دارند ویروسهایی که واجد RNA دو رشته‌ای هستند و ویروسهای سرطانی ، نیز دارای دوره نهان طولانی هستند. عامل تب برفکی بعد از 3 ساعت شروع به ازدیاد می‌کند و پس از حدود 6 ساعت کامل می‌شود. ویروسهای بزرگ ممکن است پس از 24 ساعت شروع به ازدیاد کنند. بطور کلی زمان لازم برای ازدیاد ویروسهای حیوانی بر حسب نوع ویروس میزبان متفاوت است خصوصیات مهم لنتی ویروس ها این ویروسها دارای پوشش هستند. گلیکو پروتئین‌های پوشش از لحاظ آنتی ژنی تغییر می‌کنند. برای همانندسازی آنزیم ترانس کریپتاز معکوس ، نسخه‌ای از ژنوم DNA را از روی RNA ژنومی تهیه می‌کند. DNA پرو ویروس به عنوان الگویی برای RNA ویروسی عمل می‌کند، تغییرات ژنتیکی شایع است. اعضای آن سرطان‌زا نیستند و سلولهای دستگاه ایمنی را آلوده می‌کنند. پرو ویروسها به صورت مادام‌العمر در سلول باقی می‌مانند. بیان ویروس در بعضی سلولهای بدن محدود می‌باشد، بیماری مزمن آهسته و پیشرونده‌ای ایجاد می‌کنند. همانند سازی به میزان زیادی اختصاصی است. گروه شامل عامل ایجاد کننده AIDS است. تشخیص بیماری های ویروسی در ویروس شناسی جدید ، برای تشخیص ویروسهای مولد بیماری در جانوران از روش خاص پیروی می‌کنند. ابتدا از خون ، ادرار ، مدفوع ، ترشحات گلو یا چشم نمونه‌هایی برمی‌دارند و پس از له کردن ، با استفاده از آنتی بیوتیکهای خاصی باکتریهای موجود در آنها را از بین می‌برند. سپس بوسیله صافی یا با استفاده از سانتریفوژ ویروسها را از باکتریها و اجزا آنها جدا می‌کنند. نمونه‌ها را به محیط کشت اضافه می‌کنند. سپس ویروسها را جدا کرده و آنها را از نظر زیست شیمیایی و سرم شناختی بررسی می‌کنند. ساختمان و ترکیب ویروس HIV این موفقیت مرهون ویرولوژی مولکولی پیشرفته است که تنها 4 سال پس از شناخته شدن یک بیماری و سندرم غیر معمول به نام ADIS ، در سال 1981 ، عامل ایجاد کننده آن شناسایی و جداسازی شده است. HIV یک رترویروس و عضو زیرخانواده لنتی ویرینه است و بسیاری از خصوصیات نمادین فیزیکی _ شیمیایی خانواده خود را داراست. خصوصیت مورفولوژیک منحصر به فرد HIV ، وجود نوکلوئیدی استوانه‌ای در ویریون بالغ است. این نوکلوئید میله‌ای شکل که دارای ارزش تشخیصی می‌باشد، در تصاویر میکروسکوپ الکترونی دیده می‌شود. این ویروس سه ژن لازم برای همانند سازی را دارا می‌باشد. حدود 6 ژن اضافی دیگر ، بیان ویروس را تنظیم می‌کنند و در پاتوژنز بیماری در بدن حائز اهمیت هستند. نمونه‌های جدا شده مختلف HIV مشابه نیستند، اما ظاهرا طیفی از ویروسهای مرتبط به هم را تشکیل می‌دهند. گروههای مختلفی از ژنوم ویروسی در افراد آلوده یافت شده است. طبقه بندی لنتی ویروسها از گونه‌های بسیاری از جمله 20 گونه مختلف از پریماتها (نخستی‌ها مانند میمونها) جدا شده‌اند. دو نوع متمایز از ویروسهای انسانی ADIS به نام HIV-1 و HIV-2 وجود دارند. افتراق این دو نوع ویروس از طریق ساختار ژنومی و ارتباط فیلوژنیک با سایر لنتی ویروسهای پریمات ، صورت می‌گیرد. منشا ADIS اعتقاد بر این است که HIV انسانی از عفونتهای بین گونه‌ای توسط ویروسهای میمون در مناطق روستایی آفریقا ، نشات گرفته است. احتمالا انتقال توسط تماس مستقیم انسان با خون پریماتهای آلوده صورت گرفته است و بوجود آمدن تغییرات خاص اجتماعی ، اقتصادی در ابتدا و اواسط قرن 20 زمینه را برای گسترش عفونت ویروسی ، تثبیت عفونت آن در انسان و ایجاد اپیدمی فراگیر ، فراهم ساخته است. آینده بحث: گسترش جهانی ADIS بر اساس آمار سال 2000 ، بیشترین میزان عفونت در نواحی زیر صحرای آفریقا بوده است. در برخی شهرهای آفریقا که شیوع عفونت بالاست حدوداز بالغین به ویروس آلوده هستند. عفونت به سرعت در حال گسترش به جنوب شرقی آسیا است. به این دلیل که ایدز غالبا بالغین جوان و نیروی کار جامعه را مبتلا می‌سازد، اپیدمی ایدز اثرات زیانباری بر ساختار اجتماعی و اقتصادی کشورها بر جای گذاشته است. تصور بر این است که انتشار سریع و جهانی ایدز در اواخر قرن 20 از مهاجرت عظیم جوامع روستایی به مراکز شهری همراه با نقل و انتقال افراد آلوده در نواحی مختلف جهان به دلیل معضلات شهری ، گردشگری و مسافرتهای شغلی ، نشات گرفته است. ویروس ایدز (HIV) ویروسی است که باعث نقص ایمنی بدن می‌شود و تولید بیماری می‌کند. ویروس ایدز (HIV) مخفف (Human Immuno deficincy Virus) است. این ویروس در گروه رترو ویروسها قرار دارد. رترو ویروسها ، حاوی ژنوم RNA همراه با RNA پلیمراز وابسته به DNA (ترانس کریپتاز معکوس) می‌باشند. ژنوم رترو ویروس از دو زیر واحد مشابه ، هر یک حاوی RNA تک رشته‌ای مثبت ، به اندازه 7 تا 11 هزار کیلو باز تشکیل شده است ذرات ویروسی حاوی ترانس کریپتاز معکوس هستند که برای همانند سازی ویروس ضروری است. ذرات ویروس حاوی ریبو نوکلئو پروتئین مارپیچی بوده و درون یک کپسید 20وجهی قرار دارند. سه گروه مورفولوژیک از ذرات رترو ویروس شناخته شده‌اند. ویروسهای نوع سوم بزرگترین رترو ویروسها هستند که بعضی ویروسها جزء این گروه می‌باشند. یکی از زیر خانواده‌های رترو ویروسها ، لنتی ویرینه است که شامل عواملی هستند که قادرند عفونتهای مزمن با تخریب آهسته و پیشرونده عصبی ایجاد کنند. ویروس نقص ایمنی انسان در این گروه قرار دارد. بررسی سیر عفونت HIV دوره نمادین عفونت درمان نشده حدود یک دهه به طول می‌انجامد. مراحل عفونت عبارتند از:عفونت اولیه انتشارویروس به اعضای لیفاوی، افزایش لاغری ، پاین آمدن مقاومت بدن درمقابل امراض گنوناکون ، بیماری بالینی دوام دار و...مرگ بطور متوسط فاصله بین عفونت اولیه و تبدیل آن به بیماری بالینی حدود 10 سال است. معمولا در موارد درمان نشده ، مرگ طی دو سال پس از شروع علائم بالینی فرا می‌رسد. یک هفته الی سه ماه بعد از عفونت ، پاسخ بر ضد HIV ایجاد می‌شود و سبب افزایش میزان سلولهای (گیرنده) می‌گردد، اما پاسخ ایمنی قادر به پاک سازی کامل عفونت نمی‌باشد و سلولهای آلوده به HIV در غدد لنفاوی باقی می‌مانند دوره نهفتگی بالینی ممکن است تا 10 سال به درازا بیانجامد. طی این زمان همانندسازی ویروس بسیار بالا است. تخمین زده می‌شود، 10 بیلیون ذره HIV در هر روز تولید و تخریب می‌شود. بطور متوسط نیمه عمر ویروس در پلاسما حدود 6 ساعت و چرخه زندگی ویروس حدود 2 تا 6 روز است. در نهایت بیمار دچار علائم عمومی و بیماری آشکار بالینی نظیر عفونتهای فرصت طلب می‌شود. در مراحل پیشرفته بیماری ، سطوح ویروس در پلاسما بیشتر می‌باشد. اثر HIV بر اعضای لنفاوی اعضای لنفاوی در HIV نقش محوری دارند. لنفوسیت‌های خون محیطی تنها 2% از کل لنفوسیت‌های بدن را تشکیل می‌دهند و بقیه آنها عمدتا در اعضای لنفاوی قرار دارند. تولید پاسخهای ایمنی اختصاص در اعضای لنفاوی صورت می‌گیرد. طی دوره عفونت درمان نشده حتی در حین مراحل نهفته بالینی HIV فعالانه در اعضای لنفاوی همانندسازی می‌کند. در مراحل پیشرفته بیماری ، ساختمان غدد لنفاوی دچار از هم گسیختگی می‌گردد. اثر HIV بر سلولهای عصبی ناهنجاریهای عصبی در AIDS شایع است و در 40 تا 90 درصد بیماران به درجات مختلف دیده می‌شود. بیشترین سلولهایی که در مغز به HIV آلوده می‌شوند، مونوسیت‌ها و ماکروفاژها هستند. ممکن است ویروس توسط مونوسیت‌های آلوده وارد مغز شود و سیتوکینین‌هایی ترشح کند که برای سلولهای عصبی سمی می‌باشد.   علایم بیماری HIV علائم عفونت حاد با HIV غیر اختصاصی بوده، شامل خستگی ، بثورات جلدی ، سردرد ، تهوع و عرق شبانه است. مشخصه بارز AIDS مهار نیرومند دستگاه ایمنی و ایجاد طیف وسیعی از عفونتهای فرصت طلب خطرناک یا سرطانهای غیر معمول است. در بالغین پیش از بروز علائم جلدی ، غالبا مرحله‌ای پیش درآمد شامل خستگی ، بی حالی ، کاهش وزن ، اسهال مزمن و لکه‌های سفید روی زبان ظاهر می‌شود. علائم بیماری در دستگاه گوارشی از مری تا روده بزرگ ، از عوامل اصلی ناتوانی به شمار می‌رود. معمولا بدون درمان ، فاصله بین عفونت اولیه HIV و تظاهرات بالینی بیماری در بالغین طولانی می‌باشد (10 سال)، مرگ حدودا دو سال بعد فرا می‌رسد راهای انتقال مرض HIV از طریق تماس جنسی ، دریافت خون یا فرآورده‌های خونی آلوده و از مادر آلوده به کودک در حوالی زایمان انتقال می‌یابد افراد آلوده بدون علامت می‌توانند ویروس را انتقال دهند. از زمان شناسایی ADIS ، همجنس بازی و بی بند و باری جنسی به عنوان عامل خطر اصلی برای ابتلا به بیماری محسوب می‌شود. این خطر با افزایش تماسهای جنسی با شرکاری جنسی مختلف افزایش می‌یابد مصرف خون یا فرآورده‌های خون آلوده از جمله راههای موثر در انتقال ویروس است. بطور مثال در آمریکا بیش از 90% افراد هموفیل که فاکتورهای انعقادی آلوده دریافت کردند، دارای آنتی بادی ضد HIV بودند. معتادان تزریقی نیز بطور شایع در نتیجه استفاده از سوزنهای آلوده ، مبتلا می‌شوند. میزان انتقال عفونت از مادر به فرزند ، در زنان درمان نشده از 13 تا 48 درصد متغیر است. امکان ابتلا نوزادان در داخل رحم ، در حین زایمان و بطور شایع‌تر از طریق تغذیه با شیر مادر وجود دارد. در صورت عدم تغذیه با شیر مادر 30% موارد عفونت در داخل رحم و 70% موارد در حین زایمان رخ می‌دهد. جلوگیری ودرمان بیماریHIV داروهای ضد ویروسی: تعداد روزافزونی از داروهای ضد ویروسی برای درمان عفونت HIV مورد تائید قرار گرفته‌اند. گروهای دارویی شامل مهار کننده‌های نوکلئوزیدی ، غیر نوکلئوزیدی ، آنزیم ترانس کریپتاز معکوس ویروس و مهار کننده‌های آنزیم پروتئاز ویروس می‌باشد. درمان ترکیبی با داروهای ضد ویروسی ، موسوم به درمان بسیار فعال بر ضد رترو ویروسها در سال 1996 در دسترس قرار گرفت. واکسن ضد HIV: بیشترین امید برای کنترل اپیدمی جهانی ADIS ، تولید واکسنی موثر و بی‌خطر می‌باشد. واکسنهای ویروسی معمولا به منظور پیشگیری از عفونت یا بیماری در فرد سالم تجویز می‌شوند. اخیرا پیشنهاداتی درباره ساخت احتمالی واکسنهای درمانی HIV مطرح شده است. به این وسیله با تقویت پاسخ ایمنی بر ضد HIV در افراد آلوده ، تعداد سلولهای آلوده به ویروس کاهش می‌یابد و با شروع ADIS به تاخیر می‌افتد. ساخت واکسن دشوار است، زیرا HIV سریعا جهش می‌یابد، در تمام سلولهای آلوده بیان نمی‌شود و پس از پاسخ ایمنی میزبان به دنبال عفونت اولیه بطور کامل پاک سازی نمی‌شود. روشهای کنترل : بدون استفاده از داروها و واکسنها ، تنها راه جلوگیری از گسترش اپیدمی جهانی HIV برقراری نحوه‌ای از زندگی است که فاکتورهای خطر ذکر شده را به حداقل می‌رساند و یا حذف می‌کند. تاکنون هیچ مورد ابتلا از طریق تماسهای معمولی نظیر عطسه ، سرفه و غذای مشترک گزارش نشده است. ویروسها مستقلا قادر به ادامه زندگی نیستند و برای رشد و تکثیر به یاخته میزبان مناسبی نیاز دارند تا امکانات آنرا در جهت همانند سازی خود بکار برند تکثیر ویروسهای حیوانی و باکتریوفاژها نقش مهمی در پیشرفت علم بیولوژیکی ملکولی داشته است. چرخه رشد ویروسها طی مراحل متعددی صورت می‌گیرد که جزئیات این مراحل در باکتریوفاژها و ویروسهای حیوانی تفاوت می‌کند. بسیاری از فرایندهای بیوشیمیایی شبیه حذف اینترونها که در اصلاح وصله شدن نام دارد، تغییراتی که در RNA پیامبر داده می‌شود، تغییرات پس از ترجمه پروتئین‌ها ، گلیکوزیلاسیون پروتئینها ، تکثیر RNA و DNA به توسط ویروس شناسان روشن شده‌اند. و بیشتر مطالعات مربوط به تکثیر ویروسهای حیوانی با بهره گیری از کشت یاخته‌های پستانداران انجام شده‌اند.         [1] microbiology [2] heterotroph [3]utotroph [4] photosinthes [5] Cyno phyta [6] infusoria [7] photosintic [8] chimosintic [9] Sangamy:عبارت ازعملیه القاح ویااتحاددوگمیت می باشد توکسین هاعبارت ازموادی سمی است که باعث مسمومیت انسان ویاحیوان میگردد برخی از قارچ ها وبکتری ها ازجسم خود افرازمیکند [11] Kutinمرکبی ازاستل گلوکوزامین میباشدکه بارابطه های گلوکوزی متصل است

جلبکها   allges

جلبکها ساده ‌ترین موجودات واجد کلروفیل هستند. سه تفاوت عمده بین الجیها و نباتات عالی وجود دارد. اولا الجیها فاقد ریشه ، ساقه و برگ‌ هستند، ثانیا در اطراف اعضا  یا دستگاه تولید نسل الجیها سلول ‌های محافظ وجود ندارد، ثالثا جنین در الجیها دیده نمی‌ شود. در طبیعت الجیها در محیطهای گوناگون یافت میشوند. آب بهترین محیط برای زنده گی الجی ها است .

در سطح خاکهای مرطوب نیز تعداد بسیار زیادی جلبک یافت می‌ شود. بخشهای هوایی درختان و همچنین سنگها و صخره‌ها محلهای دیگری هستند که الجیها میتوانند بر روی آنها رشد کنند. بعضی از الجیها میتوانند در محیطهای غیر معمولی ، مثل دریاچه‌های شور ، چشمه‌های آب گرم و یخچالهای طبیعی و حتی در درون بدن و انساج موجودات زنده زیست کنند.

ساختار سلولی الجیها نیز به دو صورت پروکاریوتیک و یوکاریوتیک است. ساختار پروکاریوتیک مربوط به الجیهای سبز - آبی cyanophyta  و ساختار یوکاریوتیک مربوط به بقیه  الجیها است.

دیوارسلولی در طبقه بندی الجیها بسیار حائز اهمیت است. علت آن وجود مواد مختلفی است که بعضی از آنها کاربرد صنعتی ، دارویی و پزشکی دارند . سلولهای جنسی از قبیل گامتها و zoospore (هاگ فالاجیلدارغیرجنسی) فاقد دیواره سلولی هستند. دیواره سلولی در الجیها معمولا از 2 طبقه تشکیل شده است طبقه  بیرونی طبقۀ است ژلاتینی از مواد پکتینی ساخته شده و در آب گرم حل میشود. لزجی بودن الجیها بدلیل وجود این طبقه  بیرونی است. طبقه  درونی از جنس سلولز است که در آب گرم قابل حل نیست . هر دو این مواد نوعی پلی ساکارید هستند در اکثر موارد ترکیبات دیگر از قبیل پروتئین ، کلسیم کربنات ، آهن ، سیلیس ، کتین و غیره در ساختار دیواره سلولی الجیها دیده میشود.

یکی از مهمترین اجزای سلولی در الجیها کلروپلاست یا chromatophor است در داخل کلروپلاست اغلب  الجیهای  سبز ، اجسام کروی شکل حاوی نشاسته وجود دارد که آن را پیرنوئید میگویند. پیرنوئید در  الجیهای  سبز وجود دارد که ممکن است در داخل یا خارج کلروپلاست قرار گیرد. به علاوه کلروپلاست  الجیهای  سبز متحرک حاوی لکه نارنجی رنگی به نام  stigma (لکه چشمی) است که جهت سلول را به سمت نور متمایل میسازد. در بعضی از الجیها ممکن است لکه چشمی خارج از کلروپلاست باشد.  در داخل کلروپلاست ، رنگیزه‌هایی از انواع کلروفیل ، کاروتنوئید carotinoid و پولی پروتئینها وجود دارند که باعث میشوند تا کلوروپلاست سلول الجیها به انواع رنگهای مختلف دیده شود.

اغلب الجیها یا خود متحرک ‌اند و یا سلول های جنسی آنها متحرک است.  در بین الجیها فقط دو گروه یعنی  الجیهای  سبزآبی و  الجیهای  قرمز از این قاعده مستثنی هستند.  فرمهای متحرک وسلولهای جنسی متحرک در آنها دیده نمی‌ شود. وسیله حرکت سلولی متحرک ،  flagellaیا تاژک نام دارد که از نظر شکل ظاهری بر دو نوع است. یکی تاژک شلاقی که سطح آن صاف و دیگری تاژک پر مانند که سطحی ناصاف و همانند پر دارد. همچنین تعداد تاژک و محل قرار گرفتن در  الجیهای  گوناگون متفاوت است.

تولید مثل در الجیها

تولید مثل در الجیها به دو روش غیر جنسی و جنسی صورت میگیرد. تولید مثل غیر جنسی یا رویشی توسط حجرات جسمی معمولی انجام میشود بدون آنکه در دیواره سلول اصلی تغییری حاصل گردد قطعه قطعه شدن جمعی ، ریسه یا بطور کلی تال ، تقسیم سلولی به صورت دوتایی و تغییر شکل حجرات جسمی و تبدیل آنها به حجرات مقاوم و از نوع تولید مثل جسمی بشمار می‌ آیند. تولید مثل غیر جنسی ، روش معمولی و طبیعی جلبکهاست که در این حالت اسپورهای متحرک به نام zoospore  و یا غیر متحرک بنام aplanospore  در کیسه‌ هایی به نام هاگدان  sporangium بوجود می‌ آیند.

تولید مثل جنسی نتیجه آمیزش دو سلول   جنسی نر و ماده به نام gamet است. گامتها ممکن است از نظر شکل و اندازه با هم برابر باشند که در این صورت آنها را ایزوگامیت  isogmyگویند گاهی یکی از گامیتها بزرگتر از دیگری است و آنیزوگامت  an isogamy مینامند. صرف نظر از اندازه گامتها ، اگر یکی از گامتها کوچکتر و متحرک و گامت دیگر بزرگتر و غیر متحرک باشد در این صورت آنها را هتروگامت heterogamy گویند. در  الجیهای  تکامل یافته ،سلولهای جنسی در ساختمانهای ویژه‌ ای بوجود می‌ آیند ساختمانی که  حجرات  نر را بوجود می‌ آورد بنام آنتریدیوم  antheridium وساختمانی که  حجرات  ماده را تولید میکند اوئوگونیوم oogonium نامیده میشود.

 صنف  بندی جلبکها

 لینه نبات  شناس معروف سوئدی در سال 1753 میلادی، چهار صنف  جنس از الجیها را در طبقه بندی کریپتوگام معرفی نمود. البته از آن میان تنها چهار جنس امروزه متعلق به الجیها بوده و متباقی در سایر گروههای  نباتی مانند هپاتیکها قرار می گیرند. دوژسیو dozhceio در سال 1789 میلادی برای اولین بار به تعیین حدود تاکسونومیک الجیها بر اساس صفات ریختی یا morphology و مایکروسکوپی اقدام نمود.وهمچنان علمای دیگری دراین بخش تحقیقات راانجام داده اندکه ذکرآنها را درین محدوده نمیتوان جای داد .

 

 

 

مهمترین صفاتی که در طبقه بندی الجیها مورد توجه قرار گرفته است به شرح زیر میباشند :

 1. ماهیت رنگیزه ها

 2. فیلوژنی و روابط دودمان شناسی

 3. ساختار ریسه

 4. ماهیت شیمیایی و نوع ماده ذخیره ای غذایی

 5. شرایط تاژک

 6. دیواره سلولی

 7. عدد کروموزومی و سایر صفات سلولی.

 در زیر به برخی از مهمترین طبقه بندیهای الجیها اشاره می شود:  

 طبقه بندی ایخلر: ایخلر در سال 1886 میلادی الجیها و قارچها را در گروه ریسه داران یا تالوفایتا قرار داد. در این تقسیم بندی  شاخه تالوفایتا به همراه دو  شاخۀ  خزه ها و نهان زادان آوندی در گروه نهان زادان یا کریپتوگاما (Cryptogamae) قرار داد .  Division  تالوفیتا شامل 5  صنف به نامهای  الجیهای  سبز متمایل به آبی (Cyanophyceae)،  الجیهای قهوه ای (Phaeophyceae)، الجیهای سبز (Chlorophyceae)،  الجیهای  قرمز (Rhodophyceae) و دیاتومها (Diatomeae) می باشد.

طبقه بندی فریش: طبقه بندی فریش در کتاب وی با عنوان (( ساختار و تولید مثل جلبکها)) ارائه شد. این طبقه بندی بر اساس صفاتی چون رنگیزه دار شدن، انواع تاژک، محصولات اسمیلاسیون، ساختار ریسه و روشهای تولید مثل الجیها را به 11 صنف زیر تقسیم نموده است:

 1. Class Chlorophyceae ( ایزوکنتها،  الجیهای  سبز): رنگیزه های این گروه ایوکاریوتیک همانند نباتات  عالی   شامل کلروفیل a و b ، carotinoid و xanthophyll است. کلروپلاست در این گروه معمولا دارای پیرنوئیدهایی بوده و ذخیره غذایی نشایسته نیز غالبا در اطراف پیرنوئیدها تجمع می یابد. ساختمان دیواره سلولی در کلروفیسه از سلولز بوده و flagellum در سلولهای متحرک دا رای اندازه برابر هستند و معمولا در انتهای جلویی سلول جای میگیرند. تولید مثل در جلبک های سبز از روشهای رویشی یا غیرجنسیvegetative reproduction   ، و جنسی ( sexual reproduction) صورت می گیرد. در این طبقه بندی کلروفیسه به 9  order شامل : Volvocales ، Chlorococcales ، Ulotrichales ، Cladophorales ، Chaetophorales ، Oedogoniales ، Conjugales ، Siphonales و Charales   تقسیم می شود.

 2. Class Xantophyceae ( هتروکنتها،  الجیهای  سبز- زرد): رنگیزه های اصلی این گروه ایوکاریوتیک شامل کلروفیل a و b ، carotin β و xanthophyll است. پلاستید این گروه فاقد پیرنوئید بوده و ماده غذایی ذخیره ای روغن است. ساختمان دیوارحجروی مواد پکتیکی pectin به همراه اندکی سلولز بوده و دارای دو تاژک نابرابر با موقعیت جلویی هستند. تاژک کوچکتر از نوع شلاقی و بلندتر از نوع پرمانند است.تولید مثل در این گروه به روشهای جوانه زدن buding، غیر جنسی و جنسی صورت می گیرد. این صنف به 4  order  شامل : Heterochloridales ، Hetertococcales ، Heterotrichales و Heterosiphonales تقسیم می شود.

 3. Class Chrysophyceae : به دلیل داشتن رنگیزه غالب phyco erthrin رنگ این الجیها قهوه ای یا نارنجی است. و ذخیره غذایی آنها به صورت روغن یا پولی سکراید بنام کریزولامینارین  chrysolaminarin و لوکوزین leucosin می باشد. دیواره سلولی سیلیسی siliceous یا آهکی شده و غیر سلولزی است. سلولهای متحرک در این گروه دو تاژک برابر یا نابرابر دارند. تولید مثل جنسی نادر است. این صنف به 3  order شامل : Chrysomonadales، Chrysosphaerales و Chrysotrichales تقسیم می شود.

 4. Class Bacillariophyceae ( diatomaceous، الجیها ی زرد یا طلایی- قهوه ای): اعضای این  صنف  به دلیل وجود رنگیزه های قهوه ای ، طلایی ، فوکوگزانتین fucoxanthin ، دیاتوگزانتین و دیادینوگزانتین مشخص اند. Chromatophor ها دارای پیرنوئید هستند. دیواره سلولی شامل دو نیمه با تقارن شعاعی یا دو جانبه حاوی ترکیبات پکتیکی و سیلیسی است. سلولهای متحرک معمولا یک تاژکی بوده و تولید مثل جنسی با تشکیل و ترکیب گامتها یا آگزوسپورهاست. رسوبات تعداد بیشماری ازدیواره های سلولی سیلیسی دیاتومه ها درزمانهای دورروسوبات راتشکیل داده است که امروزه بنام زمین های سیلیسی siliceous نامیده میشود دیاتومه های گزشته درایجاد منابع نفتی امروزسهیم بوده اند . این صنف شامل 2  order  Centrales و Pennales می باشد.

5. Class Cryptophyceae   : وجود گزانتوفیل رنگ قرمز یا قهوه ای به این الجیها می دهد. پیرنوئیدها pyrenoids اغلب در داخل chromatophor قرار ندارند و یک اندامک کلروفیلی با ساختار مرکب نیز در آنها وجود دارد. محصولات فتوسنتزی کریپتوفیسه ها نشایسته یا روغن می باشد. این گروه دارای دو تاژک نابرابر در قسمت جلویی سلولهای متحرک هستند که به حالت پشتی شکمی قرار گرفته اند. تولید مثلی جنسی در این گروه نادر بوده و در صورت وجود از نوع جورزامی است. صنف کریپتوفیسه دارای :  2order-: Cryptomonadales وCryptococcales   است.

 6.  Class Dinophyceae ( پیریدینه ): دارای chromatophor فراوان و رنگیزه گزانتوفیل هستند که موجب رنگ قهوه ای یا قرمز در آنها می شود. ذخیره غذایی دینوفیسه چربیها و نشایسته هستند.  اغلب اعضای این  صنف   وحیدالحجروی متحرک دو تاژکی می باشند. تغذیه در برخی انواع بی رنگ و فاقد کلروپلاست در این  صنف  از نوع هولوزوئیک holozoic و یا ساپروفایتیک است. تولید مثل جنسی در این  صنف  نادر و از نوع جورزامی بوده و این الجیها با تقسیم سلولی تکثیر می یابند. این صنف شامل : 6 - order : Desmonadales، Thecatales، Dinophysales، Dinoflagellata، Dinococcalesو Dinotrichales می باشد.

 7.  CLASS : Chloromonadineae : رنگ سبز درخشان این  صنف  به دلیل وجودxanthophyll  فراوان در chromatophor  های صفحه ای شکل است. عدم وجود پیرنوئید و تولید مثلی جنسی، ذخیره غذایی به صورت چربی و روغن و وجود دو تاژک تقریبا برابر از خصوصیات این  صنف  است. تکثیر آنها از طریق تقسیم طولی سلول انجام می شود. این  صنف  کوچک دارای 1- order: hloromonadalesC است.

 8.  CLASS : Euglenophyceae ( اوگلنینه): این  صنف  شامل یک سلولی های سبز تاژکدار، با chromatophor های فراوان است که رنگیزه اصلی آنها کلروفیل بوده و محصول فتوسنتزی آنها  پلی ساکارید پارامیلون می باشد. بیشتر اعضای این  صنف  یک یا دو تاژک دارند که از قاعده یک فرورفتگی کوزه مانند در انتهای بخش جلویی منشا می گیرد. دارای سازمان و اکیولی مرکب از به هم پیوستگی واکیولهای کوچک هستند. تولید مثلی جنسی فقط در تعداد معدودی از تاکسونهای این  صنف  شناخته شده است و از نوع جورزامی می باشد. اوگلنوفیسه شامل 3 Familly به نامهای Euglenaceae ، Astasiaceae و Peranemaceae می باشد.

 9.  class  Phaeophyceae (  الجیهای  قهوه ای):  الجیهای  قهوه ای در chromatophor ها علاوه بر سایر رنگیزه ها دارای fucoxanthin نیز می باشند. برخی اشکال پست تر از آنها اجسام پیرنوئید مانند برهنه دارند. ذخیره غذایی به شکل الکل مانیتول و پلی ساکارید laminarin و چربیهاست. سلولهای تولید مثلی متحرک دارای دو تاژک زیر راسی یا جانبی با جهت گیری متفاوت هستند. تولید مثل جنسی در آنها جورزامی یا تخم زامی است. این  صنف  شامل

9  order : Ectocarpales ، Tilopetridales ، Cutleriales ، Sporochnales ، Desmarestiales ، Laminariales ، Sphacelariales ، Dictyotales و Fucales   است.

 10.  class  Rhodophyceae (  الجیهای  قرمز): این الجیها بیشتر دریایی بوده و دارای ریسه هایی با  یک یا چند محور هستند. chromatophor رودوفیسه علاوه بر سایر  رنگیزه ها  محتوی

phycoertherin R- و R-phycocyanin هستند که موجب رنگ قرمز در این الجیها می شوند. ذخیره غذایی رودوفیسه نشایسته فلوریدین است. دیواره بیرونی سلول پکتیکی و دیواره درونی سلولزی است. سلولهای تولید مثلی غیرمتحرک و تولید مثل جنسی از نوع تخم زامی پیشرفته است. این  صنف  شامل:

 7  order  :  Bangiales ، Nemalionales ، Gelidiales ، Gigartinales ، Ceramiales ، Rhodymeniales و Cryptonemales است.

 11.  class  Myxophyceae ( سیانوفیسه)  الجیهای  سبزآبی: سیانوفیسه ها با داشتن ساختار پروکاریوتی به خوبی مشخص می شوند. رنگیزه اصلی A-chlorophyll و β carotin-و C-phycocyanin است. دیواره سلولی از موکوپلیمرها تشکیل شده است و ذخیره غذایی آنها نشاسته سیانوفیسین است. تولید مثل غیرجنسی  دارند . میکسوفیسه ها شامل

 5  order  :   Chroococcales ، Chamaesiphonales ، Pleurocapsales ، Nostocaales و Stigonematales می باشند.